1913
Wikipedia(e)tik
Urteak: | 1910 • 1911 • 1912 • 1913 • 1914 • 1915 • 1916 |
Hamarkadak: | 1890(e)koa • 1900(e)koa • 1910(e)koa • 1920(e)koa • 1930(e)koa |
Mendeak: | XIX.a • XX.a • XXI.a |
Gregoriotar egutegia | 1913 MCMXIII |
Ab urbe condita | 2666 |
Armeniar egutegia | 1362 ԹՎ ՌՅԿԲ |
Bahá'í egutegia | 69 – 70 |
Bengaliar egutegia | 1320 |
Berber egutegia | 2863 |
Egutegi budista | 2457 |
Myanmarko egutegia | 1275 |
Bizantziar egutegia | 7421 – 7422 |
Koptoen egutegia | 1629 – 1630 |
Etiopiar egutegia | 1905 – 1906 |
Hebrear egutegia | 5673 – 5674 |
Egutegi hinduak | |
- Bikram Samwat | 1969 – 1970 |
- Shaka Samvat | 1835 – 1836 |
- Kali Yuga | 5014 – 5015 |
Holozeniar egutegia | 11913 |
Iraniar egutegia | 1291 – 1292 |
Islamiar egutegia | 1331 – 1332 |
Japoniar egutegia | Taishō 2 (大正2年) |
Korear egutegia | 4246 |
Thailandiar eguzki egutegia | 2456 |
Eduki-taula
Gertaerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Otsailaren 1a - "Euzkadi" egunkaria kaleratu zuen lehenengo aldiz EAJk.
- Martxoaren 12a - Canberra Australiako hiriburu bihurtu zen.
- Martxoaren 18a - Greziako Konstantinos erregea hil zuten haren aurkako atentatuaren ondorioz.
- Ekainaren 2a - Nafarroa, Lapurdi eta Nafarroa Beherean egondako uholdeek bost hildako eragin zituzten.
- Uztailaren 13a - «Topo» linea inauguratu zuten egunean, Irungo geltokitik gertu, bi trenek elkar talka egin zuten, 7 hildako izanik.
- Irailaren 14a - Karl Marxen "Kapitala" liburuaren lehenengo liburukia kaleratu zuten.
Arte eta kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Zientzia eta teknologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Apirilaren 13a - Aviron Bayonnais errugbi taldea Frantziako txapelduna izan zen finala 31-8 irabaziz Parisko SCUF-en aurka.
- Urriaren 5a - Atotxako futbol zelaia inauguratu zuten Donostian.
Jaiotzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Urtarrila[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Urtarrilaren 1a - Eliot Janeway, Estatu Batuetako ekonomista politiko garrantzitsuenetako bat (h. 1993).
- Urtarrilaren 6a - Edward Gierek, poloniar politikari komunista (h. 2001).
- Urtarrilaren 6a - Loretta Young, estatubatuar aktorea (h. 2000).
- Urtarrilaren 9a - Richard Nixon, Ameriketako Estatu Batuetako 37. Presidentea (h. 1994).
- Urtarrilaren 10a - Gustáv Husák, Txekoslovakiako presidentea (h. 1991).
- Urtarrilaren 14a - Motoo Tatsuhara, japoniar futbolaria (h. 1984).
- Urtarrilaren 20a - José Agüero, bizkaitar toreatzailea (h. 1997).
- Urtarrilaren 20a - Joan Borboikoa eta Battenbergekoa, Joan Karlos I.a Espainiako erregearen aita (h. 1993).
- Urtarrilaren 24a - Norman Dello Joio, estatubatuar musikagilea (h. 2008).
- Urtarrilaren 25a - Witold Lutosławski, poloniar musikagilea, Poloniako XX. mendeko musikagile handientzat hartua (h. 1994).
- Urtarrilaren 28a - Antonio Maria Eizmendi Goenaga, Loidi-Saletxe, gipuzkoar bertsolaria (h. 1991).
- Urtarrilaren 29a - Victor Mature, estatubatuar aktorea (h. 1999).
- Urtarrilaren 30a - Antonio Izagirre, Eusko Gudarosteko gudari ohia.
Otsaila[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Otsailaren 2a - Masanobu Fukuoka, japoniar nekazaria, ospetsua nekazaritzan aldeztu zuen metodo eta prozedura naturalengatik (h. 2008).
- Otsailaren 4a - Étienne Martin, frantziar eskultorea (h. 1995).
- Otsailaren 4a - Rosa Parks, afro-amerikar jostuna, Afro-amerikarren eskubide zibilen aldeko mugimenduko aktibista garrantzitsua (h. 2005).
- Otsailaren 6a - Mary Leakey, britainiar paleoantropologoa (h. 1996).
- Otsailaren 7a - Ramon Mercader, PSUC alderdiko kataluniar militantea, Troski hil zuelako ezaguna (h. 1978).
- Otsailaren 14a - Jimmy Hoffa, estatubatuar sindikalista (1975ean desagertua).
- Otsailaren 19a - Maria Dolores Goya Mendiola, gipuzkoar irakaslea (h. 1986).
- Otsailaren 23a - Salvador Artigas, espainiar futbolari eta entrenatzailea (h. 1997).
- Otsailaren 26a - Minoru Honda, japoniar astronomo zaletua (h. 1990).
- Otsailaren 26a - Hermann Lenz, alemaniar idazlea (h. 1998).
- Otsailaren 27a - Paul Ricoeur, frantziar filosofoa (h. 2005).
Martxoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Martxoaren 3a - Roger Caillois, frantziar antropologo eta idazlea (h. 1978).
- Martxoaren 6a - Miguel Pelay Orozco, gipuzkoar idazlea (h. 1998).
- Martxoaren 10a - Adam Schaff, poloniar filosofoa eta soziologoa (h. 2006).
- Martxoaren 21a - Emilio Alonso, euskal herritar saskibaloi jokalaria (h. 1998).
- Martxoaren 25a - Bitor Lekunberri, Otxabiña, gipuzkoar miliziano komunista (h. 2005).
- Martxoaren 26a - Paul Erdős, hungariar matematikaria (h. 1996).
- Martxoaren 29a - Georges Candilis, azerbaijandar jatorriko frantziar arkitektoa (h. 1995).
Apirila[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Apirilaren 10a - Stefan Heym, alemanezko eta ingelesezko alemaniar idazlea (h. 2001).
- Apirilaren 17a - Jose Estornes Lasa, euskal idazle eta hizkuntzalaria (h. 1987).
- Apirilaren 30a - Yasuo Suzuki, japoniar futbolaria.
Maiatza[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Maiatzaren 2a - Anastasio Bienzobas, euskal herritar futbolaria (h. 1982).
- Maiatzaren 5a - Aurora Arnaiz, bizkaitar idazlea, unibertsitateko irakaslea, jurista eta politikaria (h. 2009).
- Maiatzaren 6a - Stewart Granger, ingeles-estatubatuar aktorea (h. 1993).
- Maiatzaren 8a - Juan Goikoetxea Maiza, Basarteko apaiza, gipuzkoar idazlea eta euskaltzaina (h. 1983).
- Maiatzaren 11 - Robert Jungk, austriar idazle eta militante ekologista (h. 1994).
- Maiatzaren 18a - Charles Trenet, frantziar abeslaria, musikagilea eta poeta (h. 2001).
- Maiatzaren 20a - Teodoro Fernández, perutar futbolaria (h. 1996).
- Maiatzaren 20a - William Hewlett, estatubatuar asmalaria, Hewlett-Packard konpainiaren sortzaileetako bat (h. 2001).
- Maiatzaren 26a - Erich Bautz, alemaniar txirrindularia (h. 1986).
- Maiatzaren 26a - Peter Cushing, ingeles aktorea (h. 1994).
- Maiatzaren 26a - Pierre Daninos, frantziar idazlea eta kazetaria (h. 2005).
Ekaina[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Ekainaren 2a - Vicente Gerbasi, venezuelar olerkigile eta saiakeragilea (h. 1992).
- Ekainaren 9a - Jean Pinatel, lapurtar kriminologo eta katedraduna (h. 1999).
- Ekainaren 10a - Edward Abraham, britainiar biokimikaria (h. 1998).
- Ekainaren 12a - Elisabeth Eidenbenz, suitzar irakasle eta erizaina, Elneko amaberrien etxea sortzeagatik ezaguna (h. 2011).
- Ekainaren 24a - Gustave Deloor, flandriar txirrindularia (h. 2002).
- Ekainaren 26a - Aimé Césaire, frantsesezko martinikar idazlea eta politikaria (h. 2008).
- Ekainaren 30a - Alfonso López Michelsen, Kolonbiako presidentea (h. 2007).
Uztaila[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Uztailaren 3a - Anders Hald, daniar estatistikaria, estatistikaren historian egindako ikerketengatik ezaguna (h. 2007).
- Uztailaren 10a - Salvador Espriu, kataluniar olerkaria (h. 1985).
- Uztailaren 12a - Willis Lamb, estatubatuar fisikaria, 1955eko Fisikako Nobel Saria (h. 2008).
- Uztailaren 13a - Bernard Lavielle, frantsesezko baxenafar idazlea.
- Uztailaren 14a - Gerald Ford, Ameriketako Estatu Batuetako 38. Presidentea (h. 2006).
- Uztailaren 17a - Roger Garaudy, frantziar filosofoa eta politikaria (h. 2012).
- Uztailaren 24a - Santiago Irigoyen, euskal herritar musikaria (h. 2007).
- Uztailaren 27a - Vittorio Sereni, italiar idazlea (h. 1983).
Abuztua[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Abuztuaren 16a - Menahem Begin, Israelgo lehen ministroa (h. 1992).
- Abuztuaren 19a - Paul Maye, euskal txirrindularia, historian Paris-Tours gehien irabazi duena (h. 1987).
- Abuztuaren 20a - Roger Wolcott Sperry, estatubatuar neurobiologoa, 1981eko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1994).
- Abuztuaren 22a - Bruno Pontecorvo, italiar fisikaria (h. 1993).
- Abuztuaren 30a - Richard Stone, britainiar ekonomialaria, 1984ko Ekonomiako Nobel Saria (h. 1991).
Iraila[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Irailaren 1a - Mary Santpere, katalan antzerki- eta zinema-antzezlea (h. 1992).
- Irailaren 3a - Alan Ladd, estatubatuar aktorea (h. 1964).
- Irailaren 4a - Renato Castellani, italiar zinemagilea (h. 1985).
- Irailaren 4a - Kenzo Tange, japoniar arkitekto eta hirigilea (h. 2005).
- Irailaren 6a - Leônidas da Silva, brasildar futbolaria (h. 2004).
- Irailaren 12a - Jesse Owens, estatubatuar atleta, Hitlerren garaiko Olinpiar Jokoetan 4 urrezko domina irabaztearren ospetsua (h. 1980).
- Irailaren 13a - Tadao Horie, japoniar futbolaria (h. 2003).
- Irailaren 15a - Antonio María Oriol, bizkaitar finantzari eta politikaria (h. 1996).
- Irailaren 17a - Isabel Lete Landa, Ahizpa Mertzedariak ordenako euskal moja (h. 1941).
- Irailaren 22a - Giovanni Valetti, italiar txirrindularia (h. 1998).
- Irailaren 23a - Jose Maria Etxaburu, Kamiñazpi, euskal idazlea eta euskaltzain urgazlea (h. 2006).
- Irailaren 23a - Tokutaro Ukon, japoniar futbolaria (h. 1944).
- Irailaren 24a - Francisco Larrañaga, Txikito Iraetakoa, esku huskako gipuzkoar pilotaria.
- Irailaren 25a - Antonio Ibáñez Freire, arabar militar eta politikaria (h. 2003).
- Irailaren 27a - José Solís, espainiar politikaria (h. 1990).
- Irailaren 29a - Miguel Fisac, Ciudad Realdar arkitektoa (h. 2006).
- Irailaren 29a - Trevor Howard, antzerki, telebista eta zinemako ingeles aktorea (h. 1988).
- Irailaren 29a - Stanley Kramer, estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizlea (h. 2001).
Urria[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Urriaren 1a - André Fougeron, frantziar margolaria (h. 1998).
- Urriaren 6a - Meret Oppenheim, alemaniar artista (h. 1985).
- Urriaren 10a - Claude Simon, frantziar idazlea, 1985eko Literaturako Nobel Saria (h. 2005).
- Urriaren 19a - Vinicius de Moraes, O Poetinha, brasildar poeta eta musikagilea (h. 1980).
- Urriaren 19a - Vasco Pratolini, italiar idazlea (h. 1991).
- Urriaren 20a - Alejandro de la Sota, galiziar arkitektoa, Espainiako Estatuko XX. mendeko arkitekturako maisu handienetako bat (h. 1996).
- Urriaren 22a - Bảo Đại, Vietnamgo azken enperadorea (h. 1997).
- Urriaren 22a - Robert Capa, hungariar korrespontsal grafikoa, XX. mendeko ezagunenatakoa (h. 1954).
- Urriaren 25a - Klaus Barbie, Lyongo harakina, SS-ko eta Gestapoko goi kargua (h. 1991).
- Urriaren 30a - Julian Alustiza, Aztiri, gipuzkoar poeta, idazle eta sermoilaria (h. 2005).
Azaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Azaroaren 2a - Rafael Aburto, bizkaitar arkitektoa, arte zibilean aditua (h. 2014).
- Azaroaren 2a - Burt Lancaster, estatubatuar aktorea (h. 1994).
- Azaroaren 4a - Elizaveta Bykova, errusiar xake jokalaria (h. 1989).
- Azaroaren 5a - Vivien Leigh, ingeles aktorea (h.1967).
- Azaroaren 7a - Albert Camus, frantziar idazle eta filosofoa, frantsesezko egilerik handienetarikoa eta 1957ko Literaturako Nobel Saria (h. 1960).
- Azaroaren 10a - Álvaro Cunhal, portugaldar politikari eta abokatu komunista (h. 2005).
- Azaroaren 13a - R. Orin Cornett, estatubatuar fisikaria (h. 2002).
- Azaroaren 14a - Mariano Navarro Rubio, espainiar politikari eta abokatua (h. 2001).
- Azaroaren 18a - Aisha Abdelrahman, Bint al-Shati, arabierazko egiptoar idazlea eta literatura irakaslea (h. 1998).
- Azaroaren 19a - Ataúlfo Argenta, espainiar pianojole eta orkestra-zuzendaria (h. 1958).
- Azaroaren 19a - Rodolfo Bozas, euskal herritar kazetari eta itzultzailea (h. 1978).
- Azaroaren 22a - Benjamin Britten, ingeles musikagilea (h. 1976).
- Azaroaren 27a - Inazio Eizmendi, Basarri, gipuzkoar bertsolaria, kazetaria eta euskal idazlea, XX. mendeko bertsolari nagusienetakotzat hartua (h. 1999).
Abendua[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Abenduaren 4a - Matías Prats Cañete, espainiar kazetaria, NO-DOren ahotsa izateagatik eta futbolean eta tauromakian egindako lanengatik ezaguna (h. 2004).
- Abenduaren 4a - Mark Robson, kanadar zinema zuzendari, ekoizle eta muntatzailea (h. 1978).
- Abenduaren 6a - Araceli Gilbert, ekuadortar margolaria (h. 1993).
- Abenduaren 10a - Morton Gould, estatubatuar orkestra zuzendari eta musikagilea (h. 1996).
- Abenduaren 11 - Jean Marais, frantziar aktorea (h. 1998).
- Abenduaren 18a - Willy Brandt, Alemaniako kantzilerra (h. 1992).
- Abenduaren 19a - Nikolas Lekuona, gipuzkoar margolari, marrazkilari, argazkilari, arkitekto eta artista abangoardista (h. 1937).
- Abenduaren 23a - William Layton, estatubatuar antzerki-zuzendari eta irakaslea (h. 1995).
- Abenduaren 26a - Clement Urrutybehety, baxenafar medikua eta ikerlaria.
- Abenduaren 28a - Jose Luis Gallego, espainiar kazetaria, poeta eta militante komunista (h. 1980).
- Abenduaren 29a - Pierre Werner, Luxenburgoko lehen ministroa eta Europar Batasunaren sorreran pertsona nabarmena (h. 2002).
- Abenduaren 31 - Imanol Agirre, bizkaitar idazlea (h. 1983).
Egun ezezaguna edo zehaztugabea[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Anastasio Otadui, euskal apaiza (h. 1978).
- Bonifacio Murillo, euskal txirrindularia.
- Francisco Goenaga, euskal txirrindularia.
- Ignacio Elizalde, nafar idazlea eta jesuita.
- Ignacio González Bastida, gipuzkoar musikaria (h. 2006).
- Kandido Izagirre, gipuzkoar lexikografoa (h. 1967).
- Martin Gorostidi, euskal musikaria (h. 1988).
- Prudencio Danboriena, nafar jesuita (h. 1972).
- Santiago Uranga, bizkaitar pintorea (h. 1979).
- Santos Iriarte, gipuzkoar harrijasotzailea.
- Vicente Moriones, nafar anarkista (h. 1970).
- Julián San Valero Aparisi, espainiar antropologoa eta arkeologoa (h. 1997).
Heriotzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Urtarrilaren 4a - Alfred von Schlieffen, alemaniar mariskala (j. 1833).
- Urtarrilaren 5a - Louis Paul Cailletet, frantziar fisikaria eta asmatzailea (j. 1832).
- Urtarrilaren 28a - Segismundo Moret, espainiar politikari liberala (j. 1833).
- Otsailaren 21a - Isidro Alegria, nafar musikaria (j. 1852).
- Otsailaren 22a - Ferdinand Saussure, suitzar hizkuntzalaria (j. 1857).
- Martxoaren 10a - Harriet Tubman, afro-amerikarren askatasunerako borrokalaria.
- Apirilaren 23a - Raimundo Sarriegi, gipuzkoar musikagilea (j. 1838).
- Ekainaren 8a - Emily Davison, emakumeen sufragioaren aldeko ingeles ekintzailea (j. 1872).
- Abuztuaren 4a - Étienne Laspeyres, alemaniar ekonomilari eta estatistikaria (j. 1834).
- Abuztuaren 13a - August Bebel, alemaniar politikaria, Alemaniako Alderdi Sozialdemokrataren sortzailea (j. 1840).
- Abuztuaren 20a - Émile Ollivier, Frantziako lehen ministroa (j. 1825).
- Irailaren 29a - Rudolf Diesel, alemaniar ingeniaria, Diesel-motorraren sortzailea (j. 1858).
- Urriaren 19a - Alejandro Pidal y Mon, espainiar historialari eta politikaria (j. 1846).
- Urriaren 23a - Edwin Klebs, alemaniar patologo eta bakteriologoa (j. 1834).
- Urriaren 25a - Frederick Rolfe, ingelesezko idazlea (j. 1860).
- Urriaren 29a - Darío Regoyos, espainiar pintorea (j. 1857).
- Azaroaren 7a - Alfred Russel Wallace, galestar naturalista, biogeografiaren eta zoogeografiaren sortzaileetakoa (j. 1823).
- Azaroaren 22a - Tokugawa Yoshinobu, Tokugawa shogunerriko hamabosgarren eta azken shoguna (j. 1837).
- Abenduaren 12a - Menelik II.a, Etiopiako enperadorea (j. 1844).
- Henri Rochefort, frantziar kazetaria, idazlea eta politikaria (j. 1831).
- José María Martínez de las Rivas, Bizkaiko industrializazioaren bultzatzailea (j. 1850).
Nobel saridunak:[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Fisika: Heike Kamerlingh Onnes
- Kimika: Alfred Werner
- Literatura: Rabindranath Tagore
- Medikuntza: Charles Robert Richet
- Bakea: Henri La Fontaine
Agintariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Munduko agintariak 1913. urtean
Denbora unitateak | ||
---|---|---|
attosegundo • femtosegundo • pikosegundo • nanosegundo • mikrosegundo • milisegundo • segundo |
![]() |
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: 1913 ![]() |