1. milenij p. n. e.
Mileniji:
◄ | 2. milenij p. n. e. | 1. milenij p. n. e. | 1. milenij | ► |
Vijekovi:
10. vijek p. n. e. | 9. vijek p. n. e. | 8. vijek p. n. e. | 7. vijek p. n. e. | 6. vijek p. n. e. | 5. vijek p. n. e. | 4. vijek p. n. e. | 3. vijek p. n. e. | 2. vijek p. n. e. | 1. vijek p. n. e. |
1. milenij p. n. e. je period koji pokriva Željezno doba i uspon prvih velikih carstava.
Prvi takav primjer je Neo-asirsko carstvo, koje su slijedili Perzijanci, odnosno dinastija Ahemenidi. U Grčkoj je u u to doba počela Klasična antika preko kolonizacije Velike Grčke te dostigla svoj vrhunac u helenizmu. Završetak milenijuma je obilježio uspon Rima kao prvog svjetskog carstva na Zapadu.
U Južnoj Aziji se Vedska civilizacija preobrazila u Maurijsko Carstvo. Rani Kelti su dominirali Centralnom Evropom dok aw Sjeverna Evropa nalazila u Predrimskom Željeznom dobu. Skiti su dominirali Centralnom Aziji.
U Kini, je Period Proljeća i Jeseni obilježio uspon konfucijanizma. Pred kraj milenijuma, kineska dinastija Han počinje širiti kinesku vlast i utjecaj prema Centralnoj Aziji, gdje se počinje dodirivati s indo-grčkim i iranskim državam.
U Centralnoj Americi se uspinje Civilizacija Maja, dok Africi Drevni Egipat počinje slabiti, a etiopska civilizacija svoj uspon.
Milenijum je zabilježio nastanak religija kao što su judaizam, zoroastrizam, hinduizam (vedska religija andi Vedanta), džainizam i budizam.
U grčko-rimskoj Evropi, Indiji i Kini se razvija književnost.
Stanovništvo svijeta tokom milenijuma naglo raste i dostiže brojku od 170 do 400 miliona ovisno o procjenama.
Događaji[uredi | uredi izvor]
- c. 1000. p. n. e. — Heladski period završava u Drevnoj Grčkoj.
- Željezno doba se širi na Zapadnu Evropu.
- Sumrak Egipta kao velike sile.
- Uspon i pad Asirskog Carstva. Asurbanipal, prosvijećeni car, širi kraljevstvo.
- Napisan Tanakh.
- Ustanovljena Rimska Republika (6. vijek p. n. e.).
- Siddharta Gautama, poznatiji kao Buddha osniva budizam (6. vijek p. n. e.).
- Džainizam propovijeda Mahavira (6. vijek p. n. e.), posljednji Tirthankar (Propovjednik) džainuzam.
- Kir Veliki osvaja Babilon i osniva Perzijsko Carstvo (6. vijek p. n. e.)
- Sparta i Atina vode Peloponeski rat.
- Darije Veliki širi Perzijsko Carstvo na njegov teritorijalni maksimum, od Grčke na zapdu, Egipta na jugu do današnjeg Pakistana na istoku (5. vijek p. n. e.).
- Aleksandar Veliki osvaja Perzijsko Carstvo (4. vijek p. n. e.).
- Helenska kultura se širi po Mediteranu.
- Chandragupta Maurya osnovao Maurijsko Carstvo (4. vijek p. n. e.).
- Ašoka Veliki širi Maurijsko Carstvo na njegov maksimum, nakon što je osvojio veći dio Indijskog podkontinenta zajedno s Afganistanom (3. vijek p. n. e.).
- Gojoseon upravlja Korejskim poluotokom i južnom Mandžurijom te se prvi put pojavljuje u spisima kineske države Qi ka trgovinski suparnik. (7. vijek p. n. e.).
- Kina je ujedinjena pod dinastijom Qin (3. vijek p. n. e.).
- Kelti napadaju Zapadnu Evropu.
- Rim i Kartaga vode Punske ratove.
- Počinje civilizacija Maja.
- Rim napada drevnu Grčku
Poznate ličnosti[uredi | uredi izvor]
- David, kralj Izraelita
- Zoroaster, osnivač zoroastrizma (cca. 1200. p. n. e.)
- Mahavira, propovjednik džainizma (6. vijek p. n. e.)
- Gautama Buddha, hinduistički princ, osnivač budizma (6. vijek p. n. e.)
- Lao Zi, kineski filozof i osnivač taoizma (6. vijek p. n. e.)
- Konfucije, kineski filozof (6. vijek p. n. e.)
- Kir Veliki, osnivač Perzijskog Carstva (6. vijek p. n. e.)
- Darije Veliki, vladar Perzijskog Carstva (5. vijek p. n. e.)
- Pānini, indijski Sanskrit gramatičar, prvi lingvist u historiji, smatra se praocem mašina za računanje (7.–4. vijek p. n. e.)
- Homer, grčki pjesnik oko (850. p. n. e.)
- Izaija, hebrejski prorok
- Jeremija, hebrejski prorok
- Ezekijel, hebrejski prorok
- Perikle, atinski državnik
- Sokrat, grčki filozof
- Platon, grčki filozof
- Aristotel, grčki filozof
- Aleksandar Veliki, makedonski osvajač (4. vijek p. n. e.)
- Chandragupta Maurya, osnivač Maurijskog Carstva (4. vijek p. n. e.)
- Ašoka Veliki, vladar Maurijskog Carstva (3. vijek p. n. e.)
- Pingala, indijski matematičar, pronalazač binarnog brojevnog sistema i koncepta nule
- Qin Shihuang, prvi car Kine (3. vijek p. n. e.)
- Euklid, aleksandrijski matematičar
- Arhimed, grčki naučnik
- Ciceron, latinski govornik i filozof
- Julije Cezar, rimski osvajač i diktator (cca. 100. p. n. e.–44. p. n. e.)
- Virgilije, latinski pjesnik
Pronalasci, otkrića i pojave[uredi | uredi izvor]
- Široko rasprostranjeno korištenje željeza
- Otkriven Arhimedov zakon
- Razvitak geometrije
- Dokazan Pitagorin teorem
- Eratosten dokazuje da je zemlja okrugla i određuje njen volumen.
- Feničani šire fonetski alfabet u Mediteranu
- Vodeće religije i filozofije su stvorene, proširene i kodificirane
Kulturne znamenitosti[uredi | uredi izvor]
- Doba osovine (8. vijek p. n. e. — 2. vijek p. n. e.), prema teoriji Karla Jaspersa.
Vanjski linkovi[uredi | uredi izvor]
![]() |
Commons ima datoteke na temu: 1. milenij p. n. e. |