Polonia
Coordinates: 52°N 20°E / 52°N 20°E
Republika e Polonisë Rzeczpospolita Polska | |||||
---|---|---|---|---|---|
| |||||
Vendndodhja e Polonisë (e gjelbër e errët)
–
në Europë
(
e gjelbër & gri e errët)
| |||||
Himni Kombëtar | Mazurek Dąbrowskiego (Polonia nuk ka humbur) | ||||
Kryeqyteti | Varshava | ||||
Gjuha zyrtare | Polonisht | ||||
Anëtarësimi në OKB | 24 tetor 1945 | ||||
Forma e qeverisjes | Republikë Parlamentare | ||||
President | Andrzej Duda | ||||
Kryeministër | Beata Szydło | ||||
Sipërfaqja – totale – % ujë |
Vëndi i 71-të 312.679 km² 3,07 | ||||
Popullsia (2014) – totale – dendësia |
Vëndi i 34-të 38.483.957 banorë 123 banorë/km² | ||||
PBB (2015) PBB për banor |
481,235 miliard dollarë 12.662 dollarë | ||||
Monedha | Złoty (PLN) | ||||
Zona kohore – zakonisht – në verë |
UTC+1 UTC+2 | ||||
Prefiksi telefonik | +48 | ||||
Kodi i internetit | .pl | ||||
Kodi ISO 3166-1 | PL |
Polonia (polonisht: Polska), zyrtarisht Republika e Polonisë (polonisht: Rzeczpospolita Polska), është një vend në Evropën Qëndrore. Ajo kufizohet nga Gjermania në perëndim, Çekia dhe Sllovakia në jug, Ukraina dhe Bjellorusia në lindje dhe Deti Baltik, Provinca e Kaliningradit (një eksklave ruse) dhe Lituania në veri. Sipërfaqja e përgjithshme e Polonisë është 312.679 kilometra katrorë, duke e renditur atë vendin e 71-të më të madh në botë dhe të 9-të në Europë. Me një popullsi prej mbi 38.500.000 banorë, Polonia është vendi i 34 më i populluar në botë. Polonia është një shtet unitar i ndarë në 16 njësi administrative.
Polonia si me elemente shtetërore është krijuar që para 1.000 viteve, nga dinastia e Pia-së, ashtu që të arrijë vitet e arta (kulminacionin) në fund të shekullit XVI nën udhëheqjen e dinastisë së Jagilonian-it, kur Polonia ishte një ndër vendet më të fuqishme dhe më të zhvilluarat në Evropë.
Vendi i "Solidarność"-it, Republika e III-të Polake e thirrur në jetë në vitin 1997 ka hyrë në Paktin e Aleancës Veriore (NATO) në vitin 1999 dhe i është bashkangjitur Bashkësis.
- 1691 - Ushtria e mbretit Jan Sobieski mposhtë ushtrinë turke në Vienë.
- 1772, 1793, 1795 - Rusia, Austria dhe Gjermania bëjnë ndarjen e Polnisë në mes tyre.
- 1918 - shpallja e pavarsisë së Polonisë.
- 1939-45 - Gjermania fashiste pushton Poloninë.
- 1945-89 - Instalimi i Qeveris Komuniste nga Moska.
- 1989 - Rilindja e kapitalizmit në Poloni.
- 1990 - Lech Wałęsa zgjedhet kryetar.
Politika[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
- Artikulli kryesor: Sistemi shtetror në Poloni.
- Kryetar: Andrzej Duda (pas 2015);
- Kryeministër: Mateusz Morawiecki (pas 2017);
- Qeveri: 18 ministra;
- Kuvend: Sejm (460 anëtarë) dhe Senat (100 anëtarë).
Njësitë territoriale[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
- Artikulli kryesor: Njësitë territoriale të Polonisë.
Polonia ka 16 njësi territoriale të nivelit të lartë të quajtura vojvoxhva (pol. Województwa) të cilat ndahen në njësi të nivelit të mesme të quajtura povjat (org.:powiaty, njëjës: powiat) dhe që ndahen më tutje në njësi të niveli të ulët të quajtura gmina (org.: gminy, njëjës: gmina). Me date 10 prill 2010 humbi jeten presidenti polak Lech Kaczynski. Ai ishte duke udhëtuar për në Rusi për t'i bërë homazhe rreth 25 mijë personave te vrarë nga Stalini. Avioni i tij u rrëzua afër aeroportin të Smolensk në perëndim te Rusisë.
Gjeografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
- Artikulli kryesor: Gjeografia e Polonisë.
Sipërfaqja e përgjithshme e Polonisë është 312,685 km², shtrihet rreth koordinatave gjeografike 52 00 V, 20 00 L dhe 304,465 km² të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 8,220 km² ujë.
Vija bregdetare e Polonisë është 491 km e gjatë ndërsa kufiri tokësorë 2,788 km i gjatë.
Klima e Polonisë është klimë e ndryshueshme kryesisht e freskët me verë të lagshtë e dimër mesatar.
Pjesa më e madhe e relievit të Polonisë është terren i rrafshnaltave, kufiri në jugë përshkohet nga malet. Pika më e ultë e relievit gjendet përgjatë bregut të lumit Elb në vendin e quajtur Raçki (-2m; pol.: Raczki Elbląskie) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2,499 metrave në vendin e quajtur Rysy.
Lumi më i gjatë në Poloni është lumi Visila (pol.: Wisła) me një gjatësi prej 1047 km.
Liqeni me sipërfaqe më të madhe në Poloni është liqeni Shniarvu (pol.: Śniardwy) me një sipërfaqe prej 113,8 km².
Ekonomia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Ekonomia e Polonisë është industri e lehtë tekstilit ,ushqimore kurse nga indrustria ka si lënd djegse thëngjillin.Po ashtu ka edhe metalurgjinë e zezë dhe atë me njgjyra .
- Artikulli kryesor: Ekonomia e Polonisë.
Demografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
- Artikulli kryesor: Demografia e Polonisë.
Kultura[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
- Artikulli kryesor: Kultura e Polonisë.
- Letërsia polake
- Muzika polake
- Art polake
- Teatër polake
- Kinematografia polake
- Gazetët polake
- Televizion dhe Radio polake
- Sport polak
Të tjera[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Galeria[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
![Commons](http://web.archive.org./web/20230317114800im_/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/12px-Commons-logo.svg.png)
![Commons](http://web.archive.org./web/20230317114800im_/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/12px-Commons-logo.svg.png)
- Artikulli kryesor: Wikipedia:Albumi Polonia.
- Për më shumë shih në projektin si motër "Commons".
Lidhje të jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
- Qeveria :
- Kryetari :Prezydent Arkivuar 15 qershor 2006 tek Wayback Machine
- Parlamenti :Senat
- Ministritë: KPRM
- Sąd Najwyższy - Official site of the Supreme Court
- Trybunał Konstytucyjny - Official site of the Constitutional Tribunal
- Constitution of Poland
- The Official Poland's portal Arkivuar 15 dhjetor 2018 tek Wayback Machine
- Polonia Hotels [lidhje e vdekur]
- Tourist information portal
- Sejm Arkivuar 30 tetor 2000 tek Wayback Machine - Official site of the Sejm
- Accommodation in Poland Arkivuar 11 korrik 2020 tek Wayback Machine
- Polonia - Polish Social Network for poles abroad
Shih edhe[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
![]() |
Ky artikull me tematikë në lidhje me gjeografinë e Polonisë është një faqe cung. Ju mund të ndihmoni Wikipedia-n duke e përmirësuar atë. |