Hispania
| |||||
Kaulimbiu ya taifa: Plus Ultra (Kilatini kwa "Mbele na zaidi") | |||||
Wimbo wa taifa: Marcha Real au Marcha Granadera | |||||
![]() | |||||
Mji mkuu | Madrid | ||||
Mji mkubwa nchini | Madrid | ||||
Lugha rasmi | Kihispania(1) | ||||
Serikali | Ufalme wa kikatiba Felipe VI Pedro Sánchez | ||||
Kuungana kwa nchi Kungana kwa ndoa za wafalme Maungano Hali halisi Kisheria |
1516 1716 1812 | ||||
Eneo - Jumla - Maji (%) |
504,782 km² (ya 50) 1.04% | ||||
Idadi ya watu - 2018 kadirio - 2001 sensa - Msongamano wa watu |
46.733.038 (ya 30) 40,847,371 92/km² (ya 112) | ||||
Fedha | Euro (€)(2) (EUR )
| ||||
Saa za eneo - Kiangazi (DST) |
CETKigezo:Footnote (UTC+1) CEST (UTC+2) | ||||
Intaneti TLD | .es | ||||
Kodi ya simu | +34
- | ||||
Kigezo:Fnb Majimbo ya kujitawala ya Hispania yanatumia lugha za: Kikatalunya/Kivalencia, Kibaski na Kigalicia pamoja na Kihispania. Katika Bonde la Val d'Aran lahaja ya Kiarani ya lugha ya Kioksitani ni lugha rasmi pamoja na Kihispania; Kigezo:Fnb Hadi 1999: Peseta Kigezo:Fnb Ispokuwa Visiwa vya Kanari |
Hispania (kwa lugha ya wenyewe: España, kwa Kiingereza Spain) ni nchi ya Ulaya ya kusini-magharibi. Imepakana na Ufaransa, Andorra, Ureno na eneo la Kiingereza la Gibraltar.
Kuna pwani ndefu ya Bahari ya Mediteranea na pia ya Atlantiki.
Hispania bara ni sehemu kubwa ya rasi ya Iberia. Visiwa vya Baleari kwenye Mediteranea na Visiwa vya Kanari katika Atlantiki pamoja na miji ya Afrika ya Kaskazini Ceuta na Melilla ni sehemu za Hispania.
Mji mkuu ni Madrid ambayo ni pia mji mkubwa wa nchi.
Eneo la nchi ni km² 505,990 nalo lina wakazi 47,450,795 (sensa ya mwaka 2020).
Mfalme Felipe VI amevaa taji mwaka 2014, akishika nafasi ya baba yake Juan Carlos I, anayeheshimiwa sana kwa sababu aliongoza taifa katika mabadiliko ya kutoka udikteta wa jenerali Francisco Franco kuelekea demokrasia. Hasa tendo la mfalme la kuzuia mapinduzi wa kijeshi linakumbukwa sana.
Muundo wa serikali ni Ufalme wa Kikatiba, hivyo kisheria madaraka ya mfalme ni madogo.
Utawala umo mikononi mwa serikali inayochaguliwa na bunge linaloitwa "Las Cortes likichaguliwa kwa kura za kidemokrasia.
Historia[hariri | hariri chanzo]
Historia ya awali[hariri | hariri chanzo]
Wakazi wa kwanza waliojulikana kwa jina kuwa waliishi Hispania walikuwa Wakelti.
Wafoinike[hariri | hariri chanzo]
Katika karne za KK Wafoinike walianzisha miji kwenye pwani na kuchimba madini hasa shaba na fedha.
Waroma[hariri | hariri chanzo]
Waroma wa Kale walivamia na kutawala Hispania kwa karne kadhaa wakileta lugha yao ya Kilatini kilichopata kuwa msingi wa lugha za kisasa za Hispania. Kibaski pekee si lugha ya Kirumi.
Katika karne ya 5 makabila ya Kigermanik walivamia Dola la Roma pamoja na Hispania. Kati yao Wavandali na Wavisigothi walitawala sehemu kubwa ya Hispania.
Waarabu[hariri | hariri chanzo]
Tangu mwaka 711 jeshi la Waarabu Waislamu liliingia kutoka Afrika ya Kaskazini na kutwaa sehemu kubwa ya Hispania hadi karibu milima ya Pirenei, lakini watawala wa maeneo kadhaa katika kaskazini walijihami na kufaulu kudumisha uhuru wao.
Waarabu walileta fani nyingi za maendeleo nchini.
Katika kipindi cha vita cha karne nyingi Wakristo wa Kaskazini walifaulu polepole kuwarudisha nyuma Waarabu hadi kusini kwa nchi.
Hatimaye mwaka 1492 mfalme Boabdil wa Granada, mji wa mwisho wa Waarabu, alishindwa na mfalme Ferdinand II wa Aragon na malkia Isabella wa Kastilia.
Makoloni ya Amerika[hariri | hariri chanzo]
Wiki chache kabla ya kushinda huko Granada wafalme wa Hispania walimkubalia nahodha Kristoforo Kolumbus kutafuta njia ya kufika Bara Hindi kupitia magharibi. Badala ya kufika India Kolumbus alifika kwenye visiwa vya Amerika ya Kati.
Huo ulikuwa mwanzo wa upanuzi wa Hispania katika "Dunia Mpya" ya Amerika. Wahispania walijenga dola kubwa la kikoloni na kutwaa karibu Amerika ya Kusini yote pamoja na Amerika ya Kati na Mexiko hadi sehemu za kusini za Marekani ya leo.
Katika miaka mia tatu iliyofuata Hispania ilitajirika sana kutokana na maliasili ya Amerika.
Vita vya Marekani dhidi ya Hispania[hariri | hariri chanzo]
Vita hivyo vilitokea mwaka 1898. Vilianza kwa shambulizi la Marekani tarehe 25 Aprili dhidi ya Puerto Rico vilivyokuwa koloni la Hispania na kuishia tarehe 12 Agosti 1898, jeshi la Hispania huko Manila (Ufilipino) liliposalimu amri.
Vita hivyo vilikuwa mwanzo wa Marekani kufuata siasa ya nje ya upanuzi hata katika maeneo ya mbali. Kabla ya vita hivyo Marekani ilishughulika kupanua eneo lake kwenye bara la Amerika ya Kaskazini dhidi ya wakazi asilia na dhidi ya Mexiko.
Marekani ilitumia nafasi ya ghasia ya wenyeji wa Kuba dhidi ya utawala wa kikoloni wa Hispania.
Baada ya mlipuko kwenye manowari ya Marekani USS Maine katika bandari ya Havana, Marekani ilitangaza vita dhidi ya Hispania ingawa sababu ya mlipuko haijajulikana hadi leo ilikuwa nini.
Hispania haikuweza kushindana na manowari na silaha za Marekani zilizokuwa zimeendelea kiteknolojia.
Pia Marekani ilikuwa karibu na mahali pa vita na Hispania ilishindwa kuongeza wanajeshi na silaha.
Hivyo Marekani ilitwaa makoloni ya Hispania ya Puerto Rico, Kuba na Ufilipino.
Jiografia[hariri | hariri chanzo]
Majimbo ya kujitawala[hariri | hariri chanzo]
![](http://web.archive.org./web/20230130222915im_/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Ccaa-spain.png/220px-Ccaa-spain.png)
Bendera | Jimbo la kujitawala |
Mji mkuu wa jimbo | Rais wa jimbo | Bunge la jimbo | Vyama tawala jimboni | Viti katika seneti | Eneo(km2) | Wakazi (2019) | Msongamano (/km2) | GDP kwa mkazi (kwa euro) | Hali |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Andalusia | Seville | Juan Manuel Moreno (PP) | Parliament of Andalusia | PP, Cs | 41 (9 RA,
32 DE) |
87,268 | 8,414,240 | 96 | 19,107 | Nationality |
![]() |
Catalonia | Barcelona | Pere Aragonès (Republican Left of Catalonia) | Parliament of Catalonia | ERC, Junts, PDeCAT (until 2020) | 24 (8 RA, 16 (DE) | 32,114 | 7,675,217 | 239 | 30,426 | Nationality |
![]() |
Jimbo la Madrid | Madrid | Isabel Díaz Ayuso (PP) | Assembly of Madrid | PP, C's (until 2021) | 14 (7 RA, 4 DE) | 8,028 | 6,663,394 | 830 | 35,041 | Region |
![]() |
Jimbo la Valencia | Valencia | Ximo Puig (PSOE) | Valencian Cortes | PSOE, Compromís, Unides Podem | 17 (5 RA, 12 DE) | 23,255 | 5,003,769 | 215 | 22,426 | Nationality |
![]() |
Galicia | Santiago de Compostela | Alberto Núñez Feijóo (PP) | Parliament of Galicia | PP | 19 (3 RA, 16 DE) | 29,574 | 2,699,499 | 91 | 23,183 | Nationality |
![]() |
Castilia na León | Valladolid (de facto seat of institutions) |
Alfonso Fernández Mañueco (PP) | Cortes of Castile and León | PP, Cs | 39 (3 RA, 36 DE) | 94,223 | 2,399,548 | 25 | 24,031 | Historical region |
![]() |
Nchi ya Kieuskara | Vitoria-Gasteiz (de facto seat of institutions) |
Iñigo Urkullu (PNV) | Basque Parliament | PNV, PSOE | 15 (3 RA, 12 DE) | 7,234 | 2,207,776 | 305 | 33,223 | Nationality |
![]() |
Castilla–La Mancha | Toledo | Emiliano García-Page (PSOE) | Cortes of Castilla–La Mancha | PSOE | 23 (3 RA, 20 DE) | 79,463 | 2,032,863 | 26 | 20,363 | Region |
![]() |
Visiwa vya Kanari | Santa Cruz de Tenerife and Las Palmas de Gran Canaria | Ángel Víctor Torres (PSOE) | Parliament of the Canary Islands | PSOE, NCa, Podemos, ASG | 14 (3 RA, 11 DE) | 7,447 | 2,153,389 | 289 | 20,892 | Nationality |
![]() |
Jimbo la Murcia | Murcia | Fernando López Miras (PP) | Regional Assembly of Murcia | PP, Cs (until 2021) | 6 (2 RA, 4 DE) | 11,313 | 1,493,898 | 132 | 21,269 | Region |
![]() |
Aragon | Zaragoza | Javier Lambán (PSOE) | Aragonese Corts | PSOE, Podemos, CHA, PAR | 14 (2 RA, 12 DE) | 47,719 | 1,319,291 | 28 | 28,151 | Nationality |
![]() |
Extremadura | Mérida | Guillermo Fernández Vara (PSOE) | Assembly of Extremadura | PSOE | 10 (2 RA, 8 DE) | 41,634 | 1,067,710 | 26 | 18,469 | Region |
![]() |
Visiwa vya Baleari | Palma | Francina Armengol (PSOE) | Parliament of the Balearic Islands | PSOE, Podemos-EUIB, Més | 7 (2 RA, 5 DE) | 4,992 | 1,149,460 | 230 | 27,682 | Nationality |
![]() |
Ufalme mdogo wa Asturias | Oviedo | Adrián Barbón (PSOE) | General Junta of the Principality of Asturias | PSOE | 6 (2 RA, 4 DE) | 10,604 | 1,022,800 | 96 | 22,789 | Historical region |
![]() |
Jimbo la Navarra | Pamplona | María Chivite (PSOE) | Parliament of Navarre | PSN, GBai, Podemos | 5 (1 RA, 4 DE) | 10,391 | 654,214 | 63 | 31,389 | Nationality |
![]() |
Cantabria | Santander | Miguel Ángel Revilla (PRC) | Parliament of Cantabria | PRC, PSOE | 5 (1 RA, 4 DE) | 5,321 | 581,078 | 109 | 23,757 | Historical region |
![]() |
La Rioja | Logroño | Concha Andreu (PSOE) | Parliament of La Rioja | PSOE, Podemos | 5 (1 RA, 4 DE) | 5,045 | 316,798 | 63 | 27,225 | Region |
R.A: Regionally appointed; D.E: Directly elected.
Miji ya kujitawala[hariri | hariri chanzo]
Bendera | Mji wa kujitawala | Meya | Halmashauri | Vyama tawala mjini | Viti katika seneti | Eneo (km2) | Wakazi (2019) | Msongamano (/km2) | GDP kwa mkazi (kwa euro) |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Melilla | Eduardo de Castro (Cs) | Assembly of Melilla | CpM, PSOE, Cs | 2 (DE) | 12.3 | 86,487 | 7,031 | 16,981 |
![]() |
Ceuta | Juan Jesús Vivas (PP) | Assembly of Ceuta | PP | 2 (DE) | 18.5 | 84,777 | 4,583 | 19,335 |
Marundiko ya miji mikubwa[hariri | hariri chanzo]
- Madrid ni mji mkuu - wakazi 6,052,247 (2018)
- Barcelona katika Catalonia - wakazi 5,030,679
- Valencia - wakazi 1,959,084
- Sevilia katika Andalusia - wakazi 1,539,018
- Malaga katika Andalusia - wakazi 974,822
- Bilbao katika nchi ya Kieuskara - wakazi 910,843
- Asturias kati - wakazi 835,053
- Zaragoza katika Aragon- wakazi 771,246
Watu[hariri | hariri chanzo]
Wakazi walio wengi (84.8%) ni Wahispania asili, lakini uhamiaji mkubwa wa miaka ya mwisho umeleta watu wengi hasa kutoka Amerika ya Kilatini, Afrika Kaskazini, Ulaya Mashariki n.k.
Lugha rasmi ni Kihispania inayozungumzwa nyumbani na 74% za watu lakini majimbo 17 yamepewa mamlaka ya kujitawala katika mambo mbalimbali pamoja na sera za kiutamaduni, hivyo lugha za Kikatalunya (17%), Kigalicia (7%), Kibaski (2%) na Kioccitan zimekuwa lugha rasmi za kijimbo pamoja na Kihispania.
Wahispania walio wengi (61%) ni waamini wa Kanisa Katoliki. 34% hawana dini yoyote.
Picha[hariri | hariri chanzo]
Daraja lililojengwa zamani za Dola la Roma huko Cordoba
Kanisa la Sagrada Familia mjini Barcelona
Kisiwa cha Deva kinavyoonekana kutoka Rasi Vidrias
Tazama pia[hariri | hariri chanzo]
Viungo vya nje[hariri | hariri chanzo]
- Spain entry at The World Factbook
- Spain from UCB Libraries GovPubs
- Hispania katika Open Directory Project
- Spain from the BBC News
- Key Development Forecasts for Spain from International Futures
- Serikali
- Ramani
- Utalii
Nchi za Umoja wa Ulaya | ![]() |
---|---|
Austria | Bulgaria | Denmark | Estonia | Hispania | Hungaria | Ireland | Italia | Kroatia | Kupro | Latvia | Lituania | Luxemburg | Malta | Poland | Slovakia | Slovenia | Romania | Ubelgiji | Ucheki | Ufaransa | Ufini | Ugiriki | Uholanzi | Ujerumani | Ureno | Uswidi |
![]() |
Makala hii kuhusu maeneo ya Hispania bado ni mbegu. Je unajua kitu kuhusu Hispania kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |