1891
Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Milenijum: | 2. milenijum |
---|---|
Vjekovi: | 18. vijek – 19. vijek – 20. vijek |
Decenija: | 1860-e 1870-e 1880-e – 1890-e – 1900-e 1910-e 1920-e |
Godine: | 1888 1889 1890 – 1891 – 1892 1893 1894 |
Gregorijanski | 1891 MDCCCXCI |
Ab urbe condita | 2644 |
Islamski | 1308 – 1309 |
Iranski | 1269 – 1270 |
Hebrejski | 5651 – 5652 |
Bizantski | 7399 – 7400 |
Koptski | 1607 – 1608 |
Hindu kalendari | |
- Vikram Samvat | 1946 – 1947 |
- Shaka Samvat | 1813 – 1814 |
- Kali Yuga | 4992 – 4993 |
Kineski | |
- Kontinualno | 4527 – 4528 |
- 60 godina | Yin Metal Zec (od kineske N. g.) |
Holocenski kalendar | 11891 |
Podrobnije: Kalendarska era |
Godina 1891 (MDCCCXCI) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u utorak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).
Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]
Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 1. - U Nemačkoj stupio na snagu zakon o starosnim penzijama i invalidnini iz 1889.
- 1. 1. - Nemačka Istočna Afrika i zvanično postaje kolonija Rajha.
- 5. 1. - U Australiji počeo štrajk šišača ovaca - završen neuspehom posle nekoliko meseci, doprineće osnivanju laburističke partije 1901.
- 16. 1. - 18. 9. - Čileanski građanski rat 1891., pobeda Kongresa nad predsednikom.
- 27. 1. - Patentiran Rodinal, razvijač za crno-beli film, prodaje ga Agfa.
- 29. 1. - Liliuokalani je poslednja kraljica Havaja (do 1893).
- 31. 1. - U Portu izbija prva republikanska pobuna u Portugalu.
- 31. 1. - Bafutski ratovi — Bitka kod Mankona: nemačke snage napale i zapalile grad Mankon u Kamerunu, ali na povratku napadnute i pretrpele velike žrtve.
Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]
- 6. 2. - Antonio Starabba prvi put italijanski premijer, umesto Crispija (1891-92 i 1896-98).
- 10. 2. - Na Velikoj školi u Beogradu osnovano Srpsko geološko društvo.
- februar - U Persiji izbija Duvanski protest protiv šahove koncesije V. Britaniji.
- 22. 2. - U Argentini otvorena prva deonica Transandinske železnice.
- 23. 2. (11. 2. po j.k.) - U Srbiji vlada Nikole Pašića umesto Save Grujića (obojica radikali).
Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]
- 4. 3. - Izmenjen Zakon o seoskim dućanima u Srbiji (ograničena vrsta robe koja se može prodavati).
- 6. 3. - Bitka kod Pozo Almontea je ubedljiva pobeda čileanskog kongresa nad predsednikovim snagama, koja mu donosi kontrolu nad severom zemlje.
- 9 - 12. 3. - Velika mećava u Engleskoj, 220 mrtvih, 14 brodova potonulo.
- 14. 3. - U New Orleansu, Louisiana linčevano 11 Italijana pod optužbom da su ubili šefa policije - američka štampa to pozdravlja, reč "mafija" ulazi u upotrebu.
- 17. 3. - Britanski putnički brod SS Utopia potonuo nakon sudara u gibraltarskoj luci - poginule i nestale 562 osobe, uglavnom italijanski iseljenici u Ameriku.
- 27. 3. - Atentat bugarskih Makedonaca na premijera Stambolova u Sofiji, ubijen ministar Hristo Belčev - tamošnja štampa krivi Srbiju, koja prima bugarske emigrante. Bivši premijer Petko Karavelov će biti osuđen na pet godina zatvora.
April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 4. - Telefonska veza između Pariza i Londona otvorena za javnost, nakon što je prošlog meseca postavljen prvi telefonski kabl ispod La Manša.
- 1. 4. - Osnovana Wrigley Company, žvake prodaje od sledeće godine.
- 7. 4. - Prvo "Beogradsko društvo za gimnastiku i borenje" preraslo u "Beogradsko gimnastičko društvo Soko".
- 9. 4. - Osnovan nacionalistički Svenemački savez (ili Pangermanski savez).
- 11. 4. (30. 3. po j.k.) - Tajni sporazum vlade i namesništva sa ex-kraljem Milanom: u zamenu za tri miliona franaka i proterivanje Natalije iz Srbije, napustiće Srbiju do Aleksandrovog punoletstva i odreći će se srpskog državljanstva.
- 11. 4. - Zakon o šumama želi da spreči veliku seču šuma u Srbiji - bez uspeha.
- 12. 4. - U Srbiji novi Zakon o štampi, kao i Zakon o javnim zborovima i udruženjima.
- 14. 4. - Madridski sporazum o međunarodnoj registraciji trgovačkih maraka.
- april - Paul Gauguin se seli na Tahiti.
- 23. 4. - Kongresna oklopljena fregata Blanco Encalada potopljena torpedom predsedničkih snaga u zalivu Caldera, 182 mrtvih - ovo je prvi put u historiji da je oklopni brod potopljen samohodnim torpedom.
Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 5. - Fusillade de Fourmies: u francuskom mestu Fourmies, Nord policija ubila devet osoba na prvom obeležavanju Dana rada.
- 1. 5. - Na Siciliji osnovani prvi zvanični Fasci Siciliani, radničko udruženje (ugušeni 1894).
- 4. 5. - U Beogradu osnovana Železnička zadruga, radi kreditiranja železničkog osoblja.
- 4. 5. - Fiktivni datum priče The Final Problem (objavljene 1893), pogibija profesora Moriartyja.
- 5. 5. - Zvanično otvorenje Carnegie Hall-a u New York City-ju, Pjotr Iljič Čajkovski gostuje kao ravnatelj.
- 6. 5. - Nemačka, Austrougarska i Italija sklopili treći ugovor o Trojnom savezu; član 7 potvrđuje odredbu italijansko-austrijskog pakta da će u slučaju ekspanzije jedne strane na Balkanu, druga dobiti kompenzaciju (izvor komplikacije u vreme Bosanske krize 1908, i Julske krize 1914).
- 11. 5. - Incident u Ōtsuu: pokušaj ubistva ruskog cesarevića Nikolaja u Japanu.
- 15. 5. - Enciklika Rerum Novarum pape Lava XIII. o stanju radničke klase - iz ovoga će proisteći Hrišćanska demokratija.
- 15. 5. - U Holandiji osnovana fabrika žarulja Philips.
- 15. 5. - U Pragu otvorena Jubilejna zemaljska izložba.
- maj - Mirza Ghulam Ahmad, osnivač ahmedija, izjavio da je mesija.
- 16. 5. - 19. 10. - Međunarodna elektrotehnička izložba 1891 u Frankfurtu na Majni - Oskar von Miller uspešno demonstrirao dalekometni prenos električne energije trofaznom naizmeničnom strujom.
- 18. 5. (6. 5. po j.k.) - Gomila sprečila proterivanje kraljice Natalije iz Srbije; pozvana vojska, koja je ispalila plotun u masu - najmanje jedan poginuli; Natalija ipak proterana sutradan u zoru.
- 20. 5. - Edison prikazao kinetoskop.
- 31. 5. - Svečani početak gradnje Transsibirske željeznice u Vladivostoku - 9.289 km do 1916.
Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 11. 6. - Novi Anglo-portugalski ugovor vrši korekcije granica njihovih kolonija u Africi.
- 14. 6. - Železnička nesreća u Münchensteinu, Švajcarska - preko 70 mrtvih u padu železničkog mosta.
- 21. 6. - Blizu Telluride, Colorado obavljen prvi dalekometni prenost naizmenične struje, 4,2 km između hidroelektrane, koju je napravio Westinghouse Electric, i rudnika.
- 25. 6. - Sherlock Holmes prvi put u magazinu "Strand" (A Scandal in Bohemia).
Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 5. 7. - Odlučeno o uvođenju Narodna inicijative u Švicarskoj: glasači mogu predlagati zakone na federalnoj, kantonalnoj i lokalnoj razini.
- 23. 7. - Francuski eskadron stiže u posetu ruskoj bazi Kronštat[1] - nagoveštaj Francusko-ruske alijanse (1892-1917).
Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 8. - Dovršetak bosanske Južne pruge, dionica Konjic - Sarajevo; prijevoj Ivan sedlo savladan zupčanicom.
- 17. 8. - Bitka kod Lula-Rugara: ratnici Hehe razbili jedinicu nemačkih Zaštitnih trupa u Nemačkoj Istočnoj Africi, poglavica Mkwawa se održava još sedam godina.
- 21. 8. - Bitka kod Concóna je najveća bitka čileanskog rata i ubedljiv poraz predsednika Balmacede, koji odgovara masovnim hapšenjima.
- 28. 8. - Bitka kod Placille je odlučujuća pobeda čileanskog kongresa.
- 31. 8. - Viceadmiral Jorge Montt postaje privremeni predsednik hunte u Santjagu, od decembra i predsednik Čilea (do 1896), dok se bivši predsednik Balmaceda krije u argentinskoj ambasadi.
Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]
- 5. 9. - Početak Zagrebačkog tramvaja, u početku s konjskom vučom.
- 6 - 9. 9. - Prva biciklistička trka Paris–Brest–Paris.
- 14. 9. - U Engleskoj izveden prvi jedanaesterac u istoriji.
- 18. 9. - Čileanski predsednik José Manuel Balmaceda izvršio samoubistvo na kraju izgubljenog građanskog rata.
Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 10. - Zvanično otvaranje Univerziteta Stanford u Kaliforniji.
- 6. 10. - Wilhelm II. je četvrti i poslednji kralj Württemberga (do 1918).
- 12. 10. (30. 9. po j.k.) - Ex-kralj Milan dao izjavu o izlasku iz srpskog državljanstva, obećava da se neće vraćati u Srbiju.
- oktobar - Eugène Dubois pronašao ostatke Homo erectusa na Javi.
- 17. 10. - Otvoren Kunsthistorisches Museum u Beču.
- 20. 10. - Erfurtski program nemačke SDP - legalnim sredstvima do socijalizma.
- 28. 10. - Zemljotres Mino-Owari u Japanu magnitude 8.0, preko 7.000 mrtvih.
- jesen - Otto Lilienthal započeo letačke eksperimente (do pogibije 1896).
Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]
- 2. 11. - Tragična smrt 16 pralja iz mjesta Preko koje su stradale u prevrtanju broda kojim se u Zadar prevozilo čisto rublje spremno za isporuku njihovim vlasnicima.
- 11. 11. - Pobuna Jindandao - kinesko tajno društvo ubilo nekoliko desetina hiljada Mongola u Unutrašnjoj Mongoliji pre nego što je vojska ugušila pobunu krajem decembra.
Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]
![](http://web.archive.org./web/20161117065407im_/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Naismith_statue%2C_Almonte.jpg/200px-Naismith_statue%2C_Almonte.jpg)
Spomenik Jamesu Naismithu
- decembar, početkom - James Naismith izmislio košarku.
- decembar - Duvanski protest u Persiji: najviši verski autoritet izdaje fetvu protiv upotrebe duvana - poslušano čak i u šahovom haremu.
- 22. 12. - Asteroid 323 Brucia je prvi otkriven fotografskim putem.
Datum nepoznat[uredi - уреди | uredi izvor]
- Pruge Sremska Mitrovica-Vinkovci i Radujevac-Zaječar.
- Srpski kralj Aleksandar Obrenović sa Ristićem i Pašićem posetio Rusiju.
- Bal Gangadhar Tilak, "otac indijskog nemira", započeo agitaciju za samoupravu.
- Nauka i tehnika
- Sebastian Ziani de Ferranti izgradio elektro-centralu s naizmeničnom strujom visokog napona u Deptfordu, London.
- Édouard Michelin uveo zamenjivu gumu za bicikl.
- Izmišljen Teslin transformator ili Teslina zavojnica.
- Počela proizvodnja Švajcarskog vojnog noža
Karte[uredi - уреди | uredi izvor]
Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]
Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]
- 8. 1. - Walther Bothe, fizičar nobelovac († 1957)
- 16. 1. - Rudolf Fizir, zrakoplovac († 1960)
- 22. 1. - Antonio Gramsci, komunistički pisac i političar († 1937)
- 24. 1. - Walter Model, nemački feldmaršal († 1945)
- 27. 1. - Ilja Erenburg, književnik († 1967)
- 17. 2. - Džafer Kulenović, političar († 1956)
- 17. 2. - Konstantin Fotić, pravnik, diplomata († 1959)
- 19. 2. - Božidar Purić, političar († 1977)
- 27. 2. - David Sarnoff, TV pionir († 1971)
- 1. 3. - Stanislav Vinaver, srpski književnik i prevodilac († 1955)
- 8. 3. - Vladimir Čopić, revolucionar, španski borac († 1938?)
- 19. 3. - Earl Warren, vrhovni sudija SAD († 1974)
- 27. 3. - Lajoš Zilahi, mađarski književnik († 1974)
April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 2. 4. - Max Ernst, umetnik († 1976)
- 7. 4. - Ole Kirk Christiansen, osnivač firme Lego († 1958)
- 14. 4. - B. R. Ambedkar, arhitekta indijskog ustava, borac za prava dalita († 1956)
- 23. 4. - Sergej Prokofjev, kompozitor († 1953)
- 9. 5. - Vladimir Čerina, hrvatski književnik († 1932.)
- 15. 5. - Mihail Bulgakov, ruski i sovjetski pisac († 1940.)
- 23. 5. - Pär Lagerkvist, švedski književnik († 1974.)
- 9. 6. - Cole Porter, američki kompozitor († 1964)
- 28. 6. - Carl Andrew Spaatz, američki general († 1974)
- 29. 6. - Aleksandar Mišić, oficir JV i JVuO († 1941)
Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]
- 5. 7. - Tin Ujević, hrvatski pjesnik († 1955.)
- 7. 7. - Tadamichi Kuribayashi, japanski general († 1945)
- 8. 7. - Tihon Radovanović, episkop zahumsko-hercegovački († 1951)
- 10. 8. - August Cilić, glumac († 1963)
- 12. 8. - Dimitrije Ljotić, političar († 1945)
- 4. 9. - Fritz Todt, inženjer, nacistički ministar († 1942)
- 16. 9. - Karl Dönitz, admiral, kratko predsednik Nemačke († 1980)
Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]
- 12. 10. - Fumimaro Konoe, japanski premijer († 1945)
- 20. 10. - James Chadwick, fizičar nobelovac († 1974)
- 24. 10. - Rafael Trujillo, diktator Dominikanske Republike († 1961)
- 2. 11. - Milan Budimir, srpski filolog i akademik († 1975)
- 7. 11. - Genrih Jagoda, direktor NKVD († 1938)
- 10. 11. - Carl Stalling, kompozitor, aranžer († 1972)
- 14. 11. Frederick Banting, nobelovac za medicinu († 1941)
- 15. 11. - Erwin Rommel, njemački feldmaršal († 1944.)
- 11. 11. - W. Averell Harriman, američki političar i diplomata († 1986)
- 27. 11. - MIlan Vujaklija, srpski leksikograf i prevodilac († 1955)
- 1. 12. - Slavko Kolar, hrvatski književnik i filmski scenarist († 1963.)
- 8. 12. - Milivoje Pavlović, srpski lingvista i književni istoričar († 1974)
- 10. 12. - Harold Alexander, britanski feldmaršal († 1969)
- 26. 12. - Henry Miller, književnik († 1980)
Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]
- Kosta Vojinović, vođa Topličkog ustanka († 1917)
Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]
Januar/Siječanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 10. 1. - Laza Lazarević, srpski književnik, lekar, akademik (* 1851)
- 11. 1. - Georges Eugène Haussmann, urbani planer Pariza (* 1809)
- 13. 1. - Antonio Bajamonti, bivši gradonačelnik Splita (* 1822)
- 16. 1. - Léo Delibes, kompozitor (* 1836)
- 18. 1. - Vasilijan Petrović, episkop bački (* 1820)
- 20. 1. - Kalākaua, poslednji vladajući kralj Havaja (* 1836)
- 25. 1. - Theo van Gogh, trgovac umjetninama (* 1857)
- 26. 1. - Nikolaus Otto, tvorac Otto-motora (* 1832)
- 10. 2. - Sofija Kovaljevskaja, ruska matematičarka (* 1850)
- 14. 2. - William Tecumseh Sherman, američki general (* 1820)
- 19. 2. - Josip Mihalović, zagrebački nadbiskup, kardinal (* 1814)
- 27. 2. - Teodosije, bivši beogradski mitropolit (* 1815)
- 7. 3. - Franc Miklošič, slovenački filolog (* 1813)
- 11. 3. - Stipan Zlatović, franjevac, historičar, arheolog (* 1831)
- 21. 3. - Joseph E. Johnston, konfederalni general (* 1807)
- 29. 3. - Georges Seurat, slikar (* 1859)
- 2. 4. - Ahmed Vefik-paša, otomanski državnik (* 1823)
- 7. 4. - P. T. Barnum, američki showman (* 1810)
- 24. 4. - Helmuth Karl Bernhard von Moltke, nemački feldmaršal (* 1800)
- 30. 4. - Đorđe Marković Koder, slikar (* 1806)
- 8. 5. - Helena Blavatsky, okultiskinja (* 1831)
- 11. 5. - Edmond Becquerel, fizičar (* 1820)
- 6. 6. - John A. Macdonald, prvi premijer Kanade (* 1815)
- 23. 6. - Wilhelm Eduard Weber, fizičar (* 1804)
- 25. 6. - Vasa Živković, srpski pesnik i sveštenik (* 1819)
Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 7. - Mihail Kogălniceanu, rumunski pisac i političar (* 1817)
- 4. 7. - Hannibal Hamlin, bivši potpredsednik SAD (* 1809)
- 11. 8. - Aleksandar Bugarski, srpski arhitekta (* 1835)
- 18. 8. - Mihailo Barlovac, srpski političar (* 1822)
- 22. 8. - Jan Neruda, češki književnik (* 1834)
- 9. 9. - Jules Grévy, bivši predsednik Francuske (* 1807)
- 27. 9. - Ivan Gončarov, ruski književnik (* 1812)
- 28. 9. - Herman Melville, američki književnik (* 1819.)
- 30. 9. - Georges Ernest Boulanger, francuski general, političar (* 1837)
- 6. 10. - Karl, kralj Württemberga (* 1823)
- 6. 10. - Charles Stewart Parnell, irski nacionalistički političar (* 1846)
- 23. 10. - Amvrosije Optinski, ruski pravoslavni svetac (* 1812)
- 10. 11. - Arthur Rimbaud, francuski pjesnik (* 1854.)
- 5. 12. - Pedro II, bivši car Brazila (* 1825)
- 20. 12. - William Robert Woodman, okultista (* 1828)
- 29. 12. - Leopold Kronecker, matematičar (* 1823)
Reference[uredi - уреди | uredi izvor]
- ↑ George F. Kennan, The Fateful Alliance: France, Russia and the Coming of the First World War, p. 97