Anqola
|
|||||
Şüar: "Angola Avante" (pt.) "İrəli Anqola" |
|||||
Himn: | |||||
Paytaxt | Luanda | ||||
Böyük şəhərlər | Luanda | ||||
Rəsmi dil | Portuqal dili | ||||
Prezident | José Eduardo dos Santos | ||||
Baş nazir | |||||
Yaranması | |||||
- Portuqaliyadan | 11 noyabr 1975 | ||||
Ərazi • Ümumi • Su sahəsi (%-lə) |
1.246.700 km² (23-ci) 2,1 |
||||
Əhali • Təxmini sayı (2016) • Siyahıyaalma (16.V.2014) • Əhali sıxlığı |
25,5 milyon nəfər (50-ci) 24 383 301 nəfər 20 nəfər/km² (199-ci) |
||||
ÜDM (AQP) • Cəmi (2008) • Adam başına |
$$21 738 milyard $$6,116 |
||||
ÜDM (nominal) • Cəmi (2008) • Adam başına |
$$13 350 milyard $$1 066 |
||||
İnsan inkişafı indeksi (2008) | ▲ 0,502 (orta) (153-cü) | ||||
Pul vahidi | Anqola kvanzası (AOA ) |
||||
İnternet domeni | .ao | ||||
Telefon kodu | ++244 |
Anqola — Cənubi Afrikada dövlət.
Anqola Cənub-Qərbi Afrikada, Atlantik okeanı sahilində yerləşir. İnzibati cəhətdən 18 mahaldan ibarətdir. Paytaxtı Luanda şəhəridir. Rəsmi dövlət dili portuqal dili, pul vahidi kvanzadır. Anqolanın Namibiya, Konqo Demokratik Respublikası və Zambiya ilə quru sərhəddi vardır. Ölkə qərbdən Atlantik okeanı ilə əhatə olunmuşdur. Kabinda adlı anqlav bölgə Konqo Respublikasının tərkibində yerləşsədə, Anqolanın ərazisi hesab olunur. Anqolada əhalinin tərkibi müxtəlifdir, yəni portuqal, ingilis, ambundu, konqo, luçazi və digər xalqlar bu ölkənin sakinləridir.
Anqola 1976-cı ildən BMT-nin, 1999-cu ildən Afrika İttifaqının 1989-cu ildən BYİB-in və 1996-cı ildən isə Ümumdünya Ticarət Təşkilatının üzvüdür.
Mündəricat
Adın etimologiyası[redaktə | əsas redaktə]
"Nqola" - ali hökmdarın titulunun təhrif edilməsi deməkdir.
Tarix[redaktə | əsas redaktə]
XV əsrdə Anqolada portəgizlər peyda olur.
1885-1899-cu illərdə Portuqaliya, Belçika, Almaniya və İngiltərə arasında müqaviləyə görə Portuqaliya müstəmləkəsi olan Anqolanın sərhədləri müəyyən olunur.
1975-ci ildə Anqola Xalq Respublikası (MPLA partiyası), Xalq Demokratik Respublikası (NFLA və UNİTA partiyaları) elan olunur.
1975-1996-cı illər ölkə tarixinə Vətəndaş müharibəsi kimi düşmüşdür.
1977-ci ildə Milli Birlik Höküməti formalaşmışdır.
Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]
Ölkə sərhədlərinin uzunluğu 5.198 km-dir. Sərhədin 2.511 km-i Konqo Demokratik Respublikası (bu sərhədin 225 km-lik hissəsi Cabinda bölgəsindən keçir.), 1,376 km-i Namibiya, 1.110 km-i Zambiya və 201 km-i isə Konqo Respublikasının payına düşür. Anqola Respublikasının ərazisi 1.246.700 km²-dir. Dünyada ölkələri üzrə ərazisinə görə 23-cü yerdədir.[1]
Bu ərazinin əsasını təşkil edən Bie dağlıq sahələri Anqolanın mərkəzinə doğru irəliləmişdir.
Ölkənin ən yüksək nöqtəsi Moco dağıdır (2.619 m). Ölkənin cənub bölgəsi isə daha alçaq bir mövqedədir. Anqolanın şərq hissəsində isə Zambezi çayının qolları axır.
Hökumət[redaktə | əsas redaktə]
Anqola unitar dövlətdir. Anqolanın Konstitusiyası 1975-ci ilin 11 noyabr tarixində qəbul edilmişdir. Ölkənin idarə etmə forması - qarışıq respublikadır. Dövlət başçısı və icra hakimiyyəti ümumi və birbaşa səsvermə yolu ilə 5 il müddətinə seçilmiş prezidentdir. Prezidentin bütün ərazi inzibati vahidlərə nəzarət etmək hüququ vardır. Onun səlahiyyətlərinə dövlətin müdafiəsi və hakimiyyət qolları arasında münasibətləri əlaqələndirmək aiddir. Prezident silahlı qüvvələrin ali baş komandandır. Qanunvericilik hakimiyyətinin ali orqanı ümumi və birbaşa səsvermə ilə 4 il müddətinə seçilmiş birpalatalı Milli Məclisdir. Anqola Milli Məclisi 220 deputatdan ibarətdir. 130 deputat bütün ölkə üzrə proporsional sistemi, 90 deputat isə majoritar sistemi üzrə seçilir. Daimi komissiya sessiyalararası dövrdə onun funksiyalarını yerinə yetirən Yığıncaq orqanıdır. Hökümətə prezident, baş nazir və nazirlər daxildir. Hökümət Milli Məclis qarşısında məsuliyyət daşıyır. Anqolada çoxpartiyalı sistem mövcuddur.
İnzibati ərazilər[redaktə | əsas redaktə]
Əyalət | Sahəsi (km²) | Əhalisi (min nəfər) | İnzibati mərkəzi | |
---|---|---|---|---|
1 | Bengela | 31.8 | 721.0 | Bengela |
2 | Benqo | 31.4 | 192.5 | Kaşito |
3 | Biye | 70.3 | 1336.5 | Kvito |
4 | Cənubi Kvanza | 55.7 | 653.1 | Sumbe |
5 | Cənubi Luanda | 45.6 | 146.1 | Saurimo |
6 | Kabinda | 7.3 | 214.4 | Kabinda |
7 | Kunene | 89.3 | 242.0 | Onciva |
8 | Kvando-Kubanqo | 199.0 | 130.0 | Menonge |
9 | Luanda | 2.4 | 2776.1 | Luanda |
10 | Malanje | 97.6 | 1058.4 | Malanje |
11 | Moşiko | 223.0 | 368.4 | Luena |
12 | Namibe | 58.1 | 164.7 | Namibe |
13 | Şimali Kvanza | 24.2 | 402.4 | Ndalatando |
14 | Şimali Luanda | 102.8 | 303.5 | Lukapa |
15 | Uambo | 34.3 | 1802.8 | Uambo |
16 | Uije | 58.7 | 1080.9 | Uije |
17 | Uila | 75.0 | 948.4 | Luqanqo |
18 | Zayri | 40.1 | 377.4 | Mbanza-Konqo |
İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]
Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]
Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]
Anqola mövzularda | ||
---|---|---|
![]() |
Gerb • Bayraq • Himn • Dövlət quruluşu • Konstitusiya • Parlament • İnzibati bölgü • Coğrafiya • Şəhərlər • Paytaxt • Əhali • Dillər • Tarix • İqtisadiyyat • Valyuta • Mədəniyyət • Din • Kinematoqraf • Ədəbiyyat • Musiqi • Bayramlar • İdman • Təhsil • Elm • Nəqliyyat • Turizm • Poçt (tarixi və markaları) • İnternet • Silahlı qüvvələr • Xarici siyasət |
Afrika İttifaqı ölkələri | |
---|---|
Anqola • Benin • Botsvana • Burkina-Faso • Burundi • Cənubi Afrika Respublikası • Cənubi Sudan • Cibuti • Çad • Efiopiya • Ekvatorial Qvineya • Eritreya • Əlcəzair • Kabo-Verde • Kamerun • Keniya • Komor adaları • Kot-d’İvuar • Konqo Demokratik Respublikası • Konqo Respublikası • Lesoto • Liberiya • Liviya • Madaqaskar • Malavi • Mali • Mavriki • Mavritaniya • Mərkəzi Afrika Respublikası • Misir • Mozambik • Namibiya • Niger • Nigeriya • Qabon • Qambiya • Qana • Qvineya • Qvineya-Bisau • Ruanda • San-Tome və Prinsipi • Seneqal • Seyşel adaları • Somali • Sudan • Svazilend • Syerra-Leone • Tanzaniya • Toqo • Tunis • Uqanda • Zambiya • Zimbabve |
![]() |
|
---|---|
Əlcəzair • Anqola • Ekvador • İran • İraq • Küveyt • Liviya • Nigeriya • Qətər • Səudiyyə Ərəbistanı • Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri • Venesuela |