1946
Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Milenijum: | 2. milenijum |
---|---|
Vjekovi: | 19. vijek – 20. vijek – 21. vijek |
Decenija: | 1910-e 1920-e 1930-e – 1940-e – 1950-e 1960-e 1970-e |
Godine: | 1943 1944 1945 – 1946 – 1947 1948 1949 |
Gregorijanski | 1946 MCMXLVI |
Ab urbe condita | 2699 |
Islamski | 1365 – 1366 |
Iranski | 1324 – 1325 |
Hebrejski | 5706 – 5707 |
Bizantski | 7454 – 7455 |
Koptski | 1662 – 1663 |
Hindu kalendari | |
- Vikram Samvat | 2001 – 2002 |
- Shaka Samvat | 1868 – 1869 |
- Kali Yuga | 5047 – 5048 |
Kineski | |
- Kontinualno | 4582 – 4583 |
- 60 godina | Yang Vatra Pas (od kineske N. g.) |
Holocenski kalendar | 11946 |
Podrobnije: Kalendarska era |
Godina 1946 (MCMXLVI) bila je redovna godina koja počinje u utorak.
Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]
Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 2. 1. - U nemogućnosti da nastavi svoju vladu nad Albanijom posle Drugog svetskog rata, Kralj Zog je abdicirao, ali je zadržavo svoje pravo na tron.
- 7. 1. - Zapadne sile su priznale Austriju u granicama iz 1937.
- 10. 1. - Projekat Diana - radarski zraci odbijeni od Meseca nazad na Zemlju, čime je izmerena njihova razdaljina i dokazana mogućnost komunikacije u svemiru.
- 10. 1. - U Londonu održano prvo zasedanje Generalne skupštine Ujedinjenih naroda, sa predstavnicima 51 nacije.
- 11. 1. - Ustavotvorna skupština u Tirani je proglasila Narodnu Republiku Albaniju.
- 12. 1. - Sovjeti u Bugarskoj ne uspevaju da ubede Nikolu Petkova i Kostu Lulčeva da se vrate u vladu Otečestvenog fronta.
- 17. 1. - U Londonu održano prvo zasedanje Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija.
- 19. 1. - Prvi let raketnog eksperimentalnog aviona Bell X-1.
- 20. 1. - Na Majevici likvidiran četnički vojvoda Radivoje Kerović.
- 22. 1. - Iranska kriza 1946.: u kurdskom delu Irana proglašena autonomna Mahabadska Republika (neće doživeti kraj godine).
- 24. 1. - na osnovu rezolucije Generalne skupštine UN, koju su inicirale SAD, Velika Britanija i Kanada, osnovana je Komisija za atomsku energiju.
- 26. 1. - Charles de Gaulle odstupa sa čela Privremene vlade Francuske republike.
- 29. 1. - Osnovana Centralna obaveštajna grupa (od 1947. CIA).
- 31. 1. -
Jugoslovenska Ustavotvorna skupština donela je Ustav Federativne Narodne Republike Jugoslavije (Ustav Sovjetskog Saveza kao uzor, ojačana vlada na račun skupštine).
Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 2. - Zoltán Tildy, iz Sitnoposedničke stranke, prvi predsednik mađarske republike.
- 2. 2. - Norvežanin Trygve Lie postaje prvi Generalni sekretar Ujedinjenih naroda (do 1952).
- 4 - 5. 2. - Američka i britanska vlada priznale rumunsku vladu, kojom dominiraju komunisti.
- 7. 2. - Incident u Beogradu, američki narednik Charles Nicoloff ubio sovjetskog vojnika Ivana Ivanovića Vasiljenka, navodno u samoodbrani (oslobođen u decembru pred vojnim sudom u Napulju)[1].
- ca. 7. 2. - Zakon o ovlašćenju Vladi FNRJ za donošenje uredaba po pitanjima iz narodne privrede (jačanje državne intervencije u privredu).
- 9. 2. - Staljinov govor u Boljšom teatru: kapitalistički razvoj čini ratove neizbežnim (shvaćeno kao pretnja Zapadu), najavljuje nove petogodišnje planove i napore.
- 14. 2. - Memorandum vlade FNRJ o "antijugoslovenskom stavu" poljske emigrantske armije (Andersova armija).
- 14. 2. - Javnosti predstavljen ENIAC, prvi računar opšte svrhe.
- 14. 2. - Laburistička vlada nacionalizovala Banku Engleske.
- 18. 2. - U Bombaju pobuna u Kraljevskoj indijskoj mornarici - proširila se lukama cele Britanske Indije.
- 20. 2. - Eksplozija u rudniku uglja u Zapadnoj Nemačkoj, poginulo preko 400 rudara.
- 22. 2. - Uticajni "Dugi telegram" službenika američke ambasade u Moskvi Georga F. Kennana o načinu na koji SSSR posmatra svet.
- 24. 2. - Juan Peron izabran za predsednika Argentine (preuzima 4.6.).
- februar-avgust - Povrede jugoslovenskog vazdušnog prostora iznad Slovenije, od strane američkih i britanskih aviona.
Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]
- 2. 3. - Britanske trupe se povukle iz Irana.
- 5. 3. - Čerčilov govor u Fultonu, Misuri, o "Gvozdenoj zavesi".
- 17. 3. - 18. dodjela Oscara: najbolji film je The Lost Weekend, ukupno četiri nagrade.
- 13. 3. - Draža Mihailović uhvaćen u okolini Višegrada.
- 15. 3. - Britanski premijer Clement Attlee obećava nezavisnost Indiji, čim se dogovore oko ustava.
- 18. 3. - Ugovor o prijateljstvu i uzajamnoj pomoći između Poljske i Jugoslavije.
- 19. 3. - Francuska Gvajana, Gvadalupa, Martinik i Reunion su postali prekomorski departmani Francuske.
- 22. 3. - Transjordan, deo Britanskog Mandata Palestine, postaje kraljevina.
- 24. 3. - Na Cetinju osnovano Udruženje likovnih umjetnika Crne Gore.
- 30. 3. - Nota vlade SAD vladi FNRJ povodom hvatanja Draže Mihailovića - podsećanje da je "vodio snage otpora", oficiri za vezu i spaseni avijatičari bi mogli svedočiti u procesu (vlada FNRJ odbija notu).
- 31. 3. - Izbori u Grčkoj, uspeh desnih partija (uz mali odziv).
- mart - Počinje (ili se obnavlja) Grčki građanski rat (traje do 1949), u kojem FNR Jugoslavija daje najveću podršku grčkim komunistima.
April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 4. - Omladinskom radnom akcijom (ORA) počela izgradnja željezničke pruge Brčko-Banovići.
- 1. 4. - Formirana Malajska Unija, pod britanskom vlašću.
- 1. 4. - Singapur postao zasebna britanska krunska kolonija, nakon raspuštanja Kolonija Malajskog prolaza (Straits Settlements).
- 3. 4. - Titov ekspoze o vanjskoj politici u Saveznoj skupštini, izvještava o "prelijetanju savezničkih vojnih i drugih aviona" iznad Jugoslavije.
- ca. 4. 4. - FNRJ: Zakon o opštoj državnoj kontroli (nadzire državne organe i njima potčinjene ustanove i preduzeća).
- 5. 4. - Američki brod USS Missouri stigao pred Istanbul s ostacima preminulog turskog ambasadora (SSSR protestuje); četiri dana kasnije stiže u Pirej.
- 13. 4. - Vlada FNRJ priznala Špansku republikansku vladu u izbeglištvu.
- 17. 4. -
Sirija nezavisna od Francuske.
- 17. 4. - Osnovana Narodna tehnika Jugoslavije.
- 18. 4. - Vlada SAD uspostavila diplomatske odnose sa FNRJ.
- 18. 4. - Zvanično raspušteno Društvo naroda.
- 21. 4. - Prva prijateljska fudbalska utakmica Crvene Zvezde i Partizana.
- 29. 4. - Počinje Tokijski proces japanskim ratnim zločincima.
- ca. 29. 4. - FNRJ: Uredba o otkupu žitarica u ekonomskoj 1946/1947 godini (obavezni ili prinudni otkup) - cilj je snabdevanje gradova, vojske i nove industrije; nerealne procene i ideološki pristup dovode do nezadovoljstva i ekscesa na selu.
- april - Tadao Kashio u Japanu osnovao firmu, budući Casio; prvi veći proizvod: prsten-držač za cigaretu.
Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 5. - Čuvar ambasade SAD William Wedge službenim džipom pod uticajem alkohola usmrtio oficira JA (u septembru osuđen na osam godina)[2].
- 7. 5. - Pod imenom Tokijski telekomunikacioni inženjering osnovana kompanija Sony, sa 20 zaposlenih.
- 9. 5. - Italijanski kralj Vitorio Emanuele III abdicirao u korist sina, Umberta II.
- 9. 5. - Prva utakmica fudbalske reprezentacije nove Jugoslavije: Čehoslovačka - Jugoslavija 0:2 u Pragu[3].
- 10. 5. - Na poligonu White Sands u Novom Meksiku lansirana prva raketa V-2.
- 11 - 15. 5. - Treći kongres USAOJ u Zagrebu, ime promenjeno u Narodna omladina Jugoslavije, predsednik Ratko Dugonjić.
- 15. 5. - Incident u Krfskom kanalu (1. deo): sa albanske obale otvorena vatra na britanske brodove HMS Orion i HMS Superb.
- 20. 5. - Britanski Donji dom nacionalizovao rudnike.
- 25. 5. -
Okončanjem Britanskog mandata, nastaje nezavisna Hašemitska Kraljevina Transjordan (od 1948. Jordan) - prvi kralj Abdulah I Jordanski.
- 26. 5. - Izbori u Čehoslovačkoj: komunisti dobili 38% glasova u celoj zemlji (relativna većina), Slovački Demokrati dobili 62% u poluautonomnoj Slovačkoj.
- 27. 5. - 10. 6. - Tito u poseti SSSR-u.
- maj - Počelo povlačenje sovjetskih trupa iz Irana.
Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 6. - Pogubljen Ion Antonescu, ratni vođa Rumunije.
- 2. 6. - Referendum o monarhiji u Italiji: 54,3% za Republiku Italiju (na jugu većina za monarhiju).
- ca. 3. 6. - FNRJ: Zakon o opštedržavnom privrednom planu i državnim organima za planiranje (planske komisije na svim nivoima; "najviši izraz administrativne intervencije države").
- 8. 6. - Potpisani sporazumi o ekonomskoj saradnji FNRJ i SSSR, do februara će biti osnovana zajednička preduzeća JUSTA i JUSPAD (civilna avijacija odn. dunavsko parobrodarstvo).
- 9. 6. - Ukinute vojne komisije pri partijskim rukovodstvima - centralizacija poslova narodne odbrane, Vojni savet pri CK KPJ, na čelu sa Titom.
- 9. 6. - Bhumibol Adulyadej (Rama IX) je novi kralj Tajlanda, nakon tajanstvene smrti brata Anande Mahidola (čak do 2016).
- 10. 6. - Počelo suđenje Draži Mihailoviću pred Vojnim većem Vrhovnog suda FNRJ; sudi se još 23-ici (10 u odsustvu) od kojih će ukupno 11 biti osuđeno na smrt.
- 10. 6. - Proglašena Republika Italija, Umberto II napušta zemlju tri dana kasnije.
- 17. 6. - Osnovana "Jugoslovenska knjiga".
- 30. 6. - U Poljskoj referendum o ukidanju Senata, distribuciji zemlje, nacionalizaciji industrije i novim granicama.
Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 7. - Operation Crossroads - SAD počinju niz atomskih proba na atolu Bikini na Pacifiku.
- 4. 7. -
Filipini postižu samostalnost nakon 47 godina vladavine SAD i 381 godinu zapadne vlasti.
- 4. 7. - Pogrom u Kielcu: u poljskom mestu Kielce ubijeno 42 Jevreja povratnika iz konc-logora, nakon antisemitskih kleveta - Jevreji nakon ovoga masovno napuštaju Poljsku.
- 5. 7. - U Parizu predstavljen bikini.
- 9. 7. - Ugovor o prijateljstvu i uzajamnoj pomoći između Albanije i Jugoslavije (Enver Hodža u Beogradu).
- 17. 7. - Streljan Draža Mihailović.
- 18. 7. - CK KPJ preko sindikata organizuje demonstracije protiv Franka, povodom 10-godišnjice njegovog puča u Španiji (potežu se i pitanja Trsta i Julijske krajine, kritika Zapada).
- 19. 7. - Jugoslavija izgubila od švedskog domaćina u finalu evropske zone Davis Cup-a sa 3:2 (za Jugoslaviju igrali Dragutin Mitić i Josip Palada).
- 22. 7. - Militantni cionisti iz Irguna podmetnuli bombu u jerusalimski hotel "King David", sedište britanskih vlasti u Palestinskom mandatu, 91 poginuli.
- 25. 7. - Dean Martin i Jerry Lewis prvi put nastupili kao tim.
- 29. 7. - U Parizu počela mirovna konferencija zemalja-pobednica u Drugom svetskom ratu. Mirovni ugovori, usaglašeni tokom zasedanja konferencije do 16. oktobra, potpisani 10. februara 1947.
Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 8. - Uvedena mađarska forinta, umesto pengova, čime je okončana hiperinflacija u toj zemlji.
- 7. 8. - Kriza turskih moreuza: SSSR traži preispitivanje režima u Moreuzima i sazivanje nove konferencije - napetost traje do oktobra.
- 9. 8. - Kod Kranja prisilno spušten američki avion C-47 koji je navodno zalutao usled oluje (povrede vazdušnog prostora traju od februara).
- 9. 8. - Rezolucija X plenuma bugarskih komunista o makedonskom pitanju - za ujedinjenje Makedonaca oko NR Makedonije, na osnovu ugovora o savezu Bugarske i Jugoslavije.
- 10. 8. - U beogradskom Žarkovu osnovan Vazduhoplovnotehnički institut.
- 12. 8.. - Britanska je vlada naredila zaustavljanje useljavanja u Palestinu, a preostale Židove koji su željeli imigrirati internirala je na Cipar.
- 16. 8. - "Dan direktne akcije" u Kalkuti, početak "Sedmice dugih noževa" u kojoj je poginulo nekoliko hiljada muslimana i hinduista u međusobnim obračunima.
- 18. 8. - Eksplozija na Vergaroli u Puli, pod savezničkom vojnom administracijom, oko 70 mrtvih.
- 19. 8. - Kod Bleda oboren američki transportni avion C-47, pet mrtvih (ovaj i avion od 9. 8. spustili/oborili jugoslovenski lovci Jak-3).
- ca. 26. 8. - Poslanik FNRJ Izidor Cankar napušta Grčku.
- 27. 8.. Francuska i Laos su zaključili sporazum kojim je Laos postao kraljevina pod francuskom dominacijom.
- 30. 8. - Protestna nota vlade FNRJ povodom preletanja američkih aviona.
- 30. 8. - U odsustvu osuđen ljubljanski biskup Gregorij Rožman.
Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 9. - Plebiscit u Grčkoj, navodno za povratak kralja - podsticaj građanskom ratu.
- 2. 9. - Stupila privremena vlada Indije, potpredsednik Jawaharlal Nehru.
- 4. 9. - Izbija muslimansko-hinduističko ulično nasilje u Bombaju.
- 5. 9. - Sporazum De Gasperi-Gruber: Južni Tirol ostaje u Italiji, s autonomijom.
- 6. 9. - Državni sekretar James F. Byrnes održao govor u Stuttgartu "Reformulacija politike o Nemačkoj", nazvan i "Govor nade": Nemačka će biti rekonstruisana, naizgled dovedena u pitanje nova granica sa Poljskom.
- 8. 9. - Plebiscitom u Bugarskoj uvedena republika umesto monarhije (Narodna republika proglašena 15. 9.).
- 18. 9. - Uhapšen nadbiskup Stepinac.
- 24. 9. - Predsednik Truman dobio tajni Clifford-Elseyjev izveštaj: odnosi i sporazumi sa SSSR i kako ih Sovjeti krše - preporučeno "obuzdavanje i ograničavanje" njihovog uticaja (→ Containment).
- 25. 9. - Bugarski ministar odbrane Damjan Velčev iz stranke "Zveno" smenjen pod sumnjom da je imao veze sa Dražom Mihailovićem[4].
- 26. 9. - Zatvorena američka čitaonica u Beogradu - opet otvorena u decembru ali uz ograničen opseg informacija.
- 26. 9. - Grčki kralj Đorđe II se vratio u zemlju.
- 28. 9. - Mirovna konferencija u Parizu: odluka o stvaranju Slobodne Teritorije Trsta (ili 10. 10.?).
- 29. 9. - Prva utakmica fudbalske reprezentacije Jugoslavije u zemlji: Jugoslavija - Čehoslovačka 4:2 na nedovršenom stadionu JNA u Beogradu[3].
- 29. 9. - 29. 10. - U Beogradu održana izložba "Slikarstvo i vajarstvo naroda Jugoslavije XIX i XX veka", kasnije i u Zagrebu i Ljubljani, kao i u istočnim zemljama do 1948.[5].
Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 10. - U UK osnovana Mensa International.
- 10. 10. - Na međunarodnoj konferenciji o mirovnom sporazumu sa Italijom u Parizu dogovoreno stvaranje Slobodnog Teritorija Trsta (ugovor potpisan 1947).
- 11. 10. - Nadbiskup Alojzije Stepinac osuđen na 16 godina zatvora za veleizdaju i ratne zločine; na robiju osuđen i Ivan Šalić, a Erih Lisak na smrt (presuda Stepincu poništena 2016).
- 13. 10. - U Francuskoj usvojen ustav Četvrte republike (stupa na snagu sutradan).
- 14. 10. - Osnovana Međunarodna organizacija za standardizaciju - ISO.
- 15. 10. - Hermann Göring preduhitrio pogubljenje, otrovavši se.
- 15. 10. - Posljednji sastanak Mirovne konferencije u Parizu, koji FNRJ bojkotuje.
- 15. 10. - Osnovano Narodno pozorište "Toša Jovanović" u Zrenjaninu.
- 16. 10. - Obešena desetorica (od dvanaest) osuđenih na smrt u Nürnberškom procesu.
- 22. 10. - Incident u Krfskom kanalu (2. deo): britanski brodovi Saumarez i Volage naleteli na mine, poginula 44 mornara (za polaganje mina osumnjičeni Jugosloveni).
Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 11. - Karol Vojtila postao je kaplan.
- 6. 11. - Apel masovnim organizacijama u Jugoslaviji za prikupljanje pomoći Albaniji, koju su krajem oktobra pogodile velike poplave.
- 7. 11. - Nakon 190 dana završena prva savezna radna akcija omladine na gradnji željezničke pruge Brčko-Banovići, duge 190 km. U akciji učestvovalo oko 70.000 osoba iz cijele zemlje i 2.000 iz inostranstva.
- 9. 11. - Sarajevska opera započela svoju umjetničku djelatnost svečanom premijerom "Prodana nevjesta" Bedricha Smetane.
- 10. 11. - Izbori za Ustavotvorni sabor NR Hrvatske.
- 12. 11. - U Indoneziji primirje između nacionalista i holandske armije.
- 12-13. 11. - Incident u Krfskom kanalu (3. deo): Britanci čiste mine u albanskim teritorijalnim vodama.
- 14. 11. - Patrijarh srpski Gavrilo se vratio u zemlju.
- 17 - 19. 11. - U Beogradu održan Prvi kongres Saveza književnika Jugoslavije - u znaku socrealizma, ali uz uzimanje u obzir domaće tradicije (uvodni referat Radovan Zogović). Za predsednika Saveza izabran Ivo Andrić, potpredsednici Oton Župančič, Miroslav Krleža, Isidora Sekulić, Radovan Zogović, Isak Samokovlija i Blažo Koneski, sekretar Čedomir Minderović[6].
- 19. 11. - Izbori u Rumuniji - zvanično, Nacionalni demokratski front (komunisti i ostali) uzima 348 od 414 mesta.
- 23. 11.. - Prvi indokineski rat počinje francuskim bombardovanjem vijetnamske luke Hai Phong.
- 19. 11.. - Afganistan, Island i Švedska pristupaju Ujedinjenim Narodima.
- 29. 11. - Krenuo drumski saobraćaj na obnovljenom Pančevačkom mostu u Beogradu (prvi voz prošao 7. 11.).
Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]
- 3. 12. - Mijo Kerošević, kasnije proglašen za narodnog heroja, poginuo kod Bijeljine u poteri za četničkim odmetnicima.
- 4. 12. - Usvojen novi bugarski ustav.
- 5. 12. - U FNRJ donesen Zakon o nacionalizaciji privatnih privrednih preduzeća, i to saveznog i republičkog značaja (mnoga su već pod sekvestrom), celokupno bankarstvo, spoljna trgovina i unutrašnja trgovina na veliko, kao i sva preduzeća saobraćaja i sredstava za vezu.
- 8. 12. - Sveslovenski kongres u Beogradu.
- 11. 12. - Generalna skupština Ujedinjenih nacija osnovala UNICEF, Međunarodni fond Ujedinjenih nacija za pomoć deci u zemljama razorenim ratom.
- 12. 12. - Rezolucijom Generalne skupštine, UN prekidaju odnose sa Frankovom Španijom.
- 15. 12. - Iranske snage ušle u Mahabad, čime je pala samoproglašena kurdska republika; takođe povraćen i iranski Azerbejdžan.
- 19. 12. - Grčki građanski rat: Rezolucija 15 SB UN: ustanovljena Istražna komisija koja će ispitivati povrede grčke granice prema Albaniji, Jugoslaviji i Bugarskoj (Grčka optužuje Jugoslaviju za "agresiju" i pomaganje "revolucionarnih bandi").
- 22. 12. - Konferencija američkih mafijaških bosova počinje u Havani.
- prosinac - U Vijetnamu, nakon neuspješnih pregovora, otvoreni je rat počeo.
- 25. 12. - U Moskvi proradio nuklearni reaktor F-1, prvi u Evropi koji je postigao samoodrživu lančanu reakciju.
- 26. 12. - Otvoren kazino i hotel Flamingo Las Vegas (Bugsy Siegelova ideja).
- 31. 12. - Predsednik SAD Hari Truman formalno proglasio kraj Drugog svetskog rata (Proclamation 2714).
Datum nepoznat[uredi - уреди | uredi izvor]
- Kineski građanski rat eskalira.
- Osnovano elektrotehničko odeljenje na Univerzitetu u Beogradu.
- Osnovan Sarajevski balet.
- Članice Arapske lige potpisuju Kulturni sporazum.
- Okončana američka okupacija Islanda.
- Jugoslavija ekipni prvak Balkana u šahu.
- Milovan Zoričić iz Zagreba jedan od sudija Međunarodnog suda pravde.
1946. u temama[uredi - уреди | uredi izvor]
- Rukovodstvo FNRJ:
- Predsednik Prezidijuma Narodne Skupštine: Ivan Ribar
- Predsednik Vlade: Josip Broz Tito (takođe i Generalni sekretar KPJ)
- Predsednik Narodne skupštine: Vladimir Simić
- Domaći film: "U planinama Jugoslavije" (sovjetska koprodukcija) (→ Kategorija:Filmovi 1946.).
Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]
Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 5. 1. - Diane Keaton, glumica
- 6. 1. - Syd Barrett, rok-muzičar iz Pink Floyd-a († 2006)
- 13. 1. - Sonja Jauković, glumica
- 15. 1. - Dragomir Zupanc, TV reditelj
- 16. 1. - Kabir Bedi, glumac
- 19. 1. - Dolly Parton, country-muzičarka
- 20. 1. - David Lynch, filmski režiser
- 22. 1. - Malcolm McLaren, muzičar († 2010)
- 23. 1. - Zvonko Bušić, radikalni emigrant († 2013)
- 24. 1. - Goran Milić, novinar
- 24. 1. - Michael Ontkean, glumac
- 27. 1. - Andrija Hebrang, hrvatski političar i liječnik
- 30. 1. - Dick Cheney, potpredsednik SAD
Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]
- 3. 2. - Žarko Potočnjak, hrvatski glumac
- 4. 2. - Usnija Redžepova, narodna pevačica († 2015)
- 4. 2. - Ken Thompson, američki naučnik
- 5. 2. - Charlotte Rampling, britanska glumica
- 10. 2. - Velimir Kljaić, hrvatski rukometni trener († 2010)
- 21. 2. - Alan Rickman, britanski glumac († 2016)
- 24. 2. - Slobodan Petrović - Petar Slaj, baletski koreograf
- 24. 2. - Ratomir Dujković, golman i fudbalski trener
- 28. 2. - Robin Cook, britanski političar († 2005)
Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 3. - Ljubiša Veličković, gen-puk., komandant RV i PVO VJ († 1999)
- 3. 3. - Ejup Ganić, bh. političar
- 6. 3. - David Gilmour, rok-muzičar iz Pink Floyd
- 8. 3. - Jasna Diklić, bosanskohercegovačka pozorišna i filmska glumica
- 11. 3. - Jurij Bajec, ekonomista
- 12. 3. - Liza Minnelli, američka glumica i pjevačica
- 19. 3. - Bigas Luna, režiser († 2013)
- 21. 3. ('44 ili '46) - Timothy Dalton, glumac
- 31. 3. - Hašim Kučuk Hoki, pevač narodne muzike († 2002)
- 31. 3. - Leposava Lokica Stefanović, arhitekta, balerina, baletski pedagog
April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 3. 4. - Branislav Milićević, Branko Kockica
- 6. 4. - Ivan Bekjarev, srpski glumac
- 7. 4. - Dimitrij Rupel, slovenački političar
- 10. 4. - Vladimir Janković (Vlada Džet), rok-muzičar, novinar Beograda 202
- 10. 4. - Nebojša Pavković, general, načelnik generalštaba Vojske Jugoslavije
- 13. 4. - Josif Tatić, glumac († 2013)
- 25. 4. - Vladimir Žirinovski, ruski političar
- 25. 4. - Strobe Talbott, američki novinar i diplomata
- 30. 4. - Carl XVI Gustaf, kralj Švedske
Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 2. 5. - David Suchet, britanski glumac
- 8. 5. - Borislav Stjepanović, bosanskohercegovački glumac i režiser
- 9. 5. - Candice Bergen, glumica
- 10. 5. - Marko Nicović, advokat, funkcioner SUP
- 10. 5. - Dušan Petričić, grafičar, ilustrator
- 11. 5. - Zoran Simjanović, srpski kompozitor
- 19. 5. - Michele Placido, glumac
- 20. 5. - Cher, pevačica, glumica
- 21. 5. - Boba Stefanović, pevač, kompozitor († 2015)
- 22. 5. - Hrvoje Horvat, hrvatski rukometaš
- 22. 5. - Petar Božović, glumac
- 22. 5. - George Best, sjevernoirski fudbaler († 2005)
- 24. 5. - Tansu Çiller, predsednica Turske
- 26. 5. - Miroslav Maksimović, književnik, urednik BIGZ-a
- 30. 5. - Dragan Džajić, srpski fudbaler
Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 5. 6. - Branko Baletić, filmski reditelj i scenarista
- 6. 6. - Živko Kolega, hrvatski političar
- 10. 6. - Antun Tudić, hrvatski glumac
- 14. 6. - Donald Trump, biznismen
- 15. 6. - Demis Rusos, pevač († 2015)
- 18. 6. - Fabio Capello, fudbaler, trener
- 20. 6. - Xanana Gusmão, prvi predsednik Istočnog Timora
- 23. 6. - Gojko Šantić, glumac
- 24. 6. - Velimir Milošević, pjesnik za djecu
- 28. 6. - Slobodan Inić, sociolog († 2000)
Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 7. - Slobodan Santrač, fudbaler, trener († 2016)
- 6. 7. - George W. Bush, predsjednik SAD
- 6. 7. - Peter Singer, australski filozof bioetičar
- 6. 7. - Sylvester Stallone, američki glumac
- 9. 7. - Radomir Putnik (pisac)
- 15. 7. - Predrag Vitas, novinar TV Beograd († 1998)
- 19. 7. - Ilie Năstase, teniser
- 22. 7. - Mireille Mathieu, pevačica
- 22. 7. - Danny Glover, glumac
- 25. 7. - Ljupka Dimitrovska, pevačica († 2016)
- 27. 7. - Rade Šerbedžija, filmski, televizijski i pozorišni glumac, pjesnik i muzičar
Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]
- 3. 8. - Jack Straw, britanski političar
- 4. 8. - Vladimir Bebić, hrvatski političar († 2009)
- 8. 8. - Dragutin Šurbek, stonoteniser
- 10. 8. - Rifet Bahtijaragić, bosanskohercegovački književnik
- 11. 8. - Milan Gutović - Lane, glumac
- 11. 8. - Radomir Marković, načelnik SDB Srbije
- 15. 8. - Tony Robinson, glumac, TV voditelj
- 16. 8. - Pavao Pavličić, hrvatski književnik i romanopisac
- 16. 8. - Kaqusha Jashari, kosovska političarka
- 19. 8. - Bill Clinton, američki predsjednik
- 20. 8. - Connie Chung, novinarka
- 23. 8. - Keith Moon, bubnjar The Who († 1978)
- 24. 8. - Goran Marković, pozorišni i filmski reditelj
- 25. 8. - Branko Cvejić, glumac, upravnik JDP
- 26. 8. - Mark Snow, kompozitor
- 29. 8. - Bob Beamon, atletičar
Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]
- 5. 9. - Freddie Mercury, britanski pjevač (Queen), († 1991)
- 8. 9. - Beriz Belkić, bh. političar
- 15. 9. - Tommy Lee Jones, glumac
- 15. 9. - Oliver Stone, filmski režiser, producent
- 23. 9. - Davorin Popović, muzičar († 2001)
Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]
- 4. 10.- Suzan Sarandon, američka filmska glumica.
- 8. 10. - Hanan Ashrawi, palestinska političarka
- 20. 10. - Elfride Jelinek, dobitnica Nobelove nagrade za književnost.
- 20. 10. - Marko Nikolić, srpski glumac
- 26. 10. - Holly Woodlawn, američka glumica
- 26. 10. - Tanja Kragujević, književnica
- 27. 10. - Ivan Reitman, filmski režiser, producent
Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]
- 4. 11. - Robert Mapplethorpe, fotograf
- 6. 11. - Sally Field, glumica, režiser
- 8. 11. - Guus Hiddink, fudbaler, trener
- 8. 11. - Stanislav Karasi, fudbaler
- 11. 11. - Dimitrije Boarov, ekonomski novinar
- 16. 11. - Terrence McKenna, američki pisac i filozof
- 16. 11. - Slobodan Šijan, filmski i TV reditelj, scenarista itd.
- 20. 11. - Patrijarh ruski Kiril
- 24. 11. - Ted Bundy, serijski ubica († 1989)
- 29. 11. - Vuk Drašković, književnik, novinar, predsednik SPO
- 30. 11. - Marina Abramović, slikarka, multimedijalna i konceptualna umetnica
Decembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]
- 1. 12. - Kemal Kurspahić, novinar
- 2. 12. - Gianni Versace, italijanski modni kreator († 1997)
- 5. 12. - José Carreras, tenor
- 8. 12. - Jacques Bourboulon, fotograf
- 9. 12. - Sonia Gandhi, indijska političarka
- 10. 12. - Fadil Redžić, bosanskohercegovački muzičar
- 12. 12. - Emerson Fittipaldi, auto-trkač
- 13. 12. - Jovica Aćin, književnik i prevodilac
- 14. 12. - Patty Duke, glumica († 2016)
- 15. 12. - Miroslav Josić Višnjić, srpski književnik († 2015)
- 17. 12. - Aljoša Vučković, glumac
- 17. 12. - Ljiljana Lašić, glumica
- 18. 12. - Steven Spielberg, američki redatelj
- 23. 12. - John Sullivan, scenarista "Mućki" († 2011)
- 29. 12. - Slobodan "Boda" Kovačević, bosanskohercegovački gitarista
- 30. 12. - Berti Vogts, fudbaler, trener
- 31. 12. - Diane von Fürstenberg, modni kreator
Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]
- Nataša Kandić, aktivistkinja za ljudska prava
- Mirko Pejanović, bh. političar
Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]
Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]
- 6. 1. - Dion Fortune, velška okultistkinja (* 1890)
- 13. 1. - Radoje Dakić, narodni heroj (* 1911)
- 19. 1. (zvanično) - Nikola Kalabić, četnički komandant (* 1906)
- 20. 1. - Radivoje Kerović, četnički vojvoda (* 1913)
- 29. 1. - Harry Hopkins, savetnik predsednika FD Roosevelta (* 1890)
- 31. 1. - Ivo Protulipac, katolički aktivist, doktor i odvjetnik (* 1899)
- 4. 2. - Milan Nedić, general, predsednik kvislinške srpske vlade (* 1878)
- 23. 2. - Tomoyuki Yamashita, japanski general, osuđen za ratne zločine (* 1885)
- 14. 3. - Werner von Blomberg, predratni glavnokomandujući nemačke vojske (* 1878)
- 24. 3. - Aleksandar Aljehin, ruski šahista i svetski šampion u šahu (* 1892
April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]
- 21. 4. - John Maynard Keynes, britanski ekonomista (* 1883)
- 1. 5. - Davorjanka Paunović Zdenka, nevenčana supruga Josipa Broza Tita (* 1921)
- 1. 5. - Grga Budislav Angjelinović, političar, publicist (* 1886)
- 16. 5. - Bruno Tesch, pronalazač i proizvođač otrova Zyklon-B (* 1890)
- 1. 6. - Ion Antonescu, ratni vođa Rumunije (* 1882)
- 9. 6. - Ananda Mahidol, kralj Sijama (* 1925)
- 10. 6. - Jack Johnson (bokser), bivši svetski prvak (* 1878)
- 14. 6. - John Logie Baird, pionir televizije (* 1888)
- 16. 6. - Miloje Milojević, kompozitor, muzikolog, pedagog (* 1884)
- 20. 6. - Wanrong, poslednja kineska carica (* 1906)
Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]
- 4. 7. - Čuvarke konc-logora Stutthof:
- Jenny-Wanda Barkmann (* ca. 1922)
- Elisabeth Becker (* 1923)
- Wanda Klaff (* 1922)
- Ewa Paradies (* 1920)
- Gerda Steinhoff (* 1922)
- 8. 7. - Aleksandar Vasiljevič Aleksandrov, kompozitor, osnivač ansambla (* 1883)
- 13. 7. - Alfred Stieglitz, fotograf (* 1864)
- 17. 7. - Osuđeni na Beogradskom procesu:
- Dragoljub Mihailović, komandant JVuO (* )
- Dragomir Jovanović, šef beogradske policije (* 1902)
- Velibor Jonić, Nedićev ministar prosvete (* 1892)
- Tanasije Dinić, Nedićev ministar unutr. poslova (* 1891)
- Kosta Mušicki, komandant Srpskog dobrovoljačkog korpusa (* 1897)
- 20. 7. - Edmund Glaise-Horstenau, njemački vojni izaslanik u NDH (* 1882)
- 27. 7. - Gertrude Stein, američka lezbejska spisateljica (* 1874)
- 2. 8. - Andrej Vlasov, sovjetski general u nemačkoj službi (* 1901)
- 6. 8. - Veselin Čajkanović, srpski klasični filolog, istoričar religije, akademik (* 1881)
- 9. 8. - Léon Gaumont, pionir filma (* 1864)
- 13. 8. - H. G. Wells, književnik (* 1866)
- 4. 9. - Leon Rupnik, slovenski kvisling (* 1880)
Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]
- 11. 10. - Ivan Hitrec, hrvatski nogometaš (* 1911.)
- 12. 10. - Joseph Stilwell, američki general (* 1883)
- 15. 10. - Hermann Göring, njemački rajhsmaršal (* 1893)
- 16. 10. - osuđeni u Nirnbergu:
- Hans Frank, nacistički guverner Poljske (* 1900)
- Wilhelm Frick, ministar unutr. poslova (* 1877)
- Alfred Jodl, šef Visoke komande (* 1890)
- Ernst Kaltenbrunner, general policije (* 1903)
- Wilhelm Keitel, generalfeldmaršal (* 1882)
- Joachim von Ribbentrop, ministar ino. poslova (* 1893)
- Alfred Rosenberg, nacistički ideolog (* 1893)
- Fritz Sauckel, opunomoćenik za radnu snagu (* 1892)
- Arthur Seyss-Inquart, nacistički lider u Austriji (* 1892)
- Julius Streicher, izdavač propagande (* 1885)
- 14. 11. - Manuel de Falla, kompozitor (* 1876)
- 3. 12. - Mijo Kerošević, narodni heroj (* 1920)
Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]
- Miroslav Filipović - "fra Sotona", komandant Jasenovca (* 1915)
Nobelove nagrade[uredi - уреди | uredi izvor]
- Fizika: Percy W. Bridgman (izum aparature za proizvodnju ekstremno visokog pritiska i za otkrića na polju fizike visokog pritiska)
- Kemija: James B. Sumner (otkriće da se enzimi mogu kristalizovati), John Howard Northrop i Wendell Meredith Stanley (preparacija enzima i virusnih proteina u čistom obliku)
- Fiziologija i medicina: Hermann Joseph Muller (otkriće proizvodnje mutacija putem iradijacije rendgenskim zracima)
- Književnost: Hermann Hesse (nadahnuto pisanje koje, rastući u smelosti i pronicljivosti, oličava klasične humanitarne ideale i visoke kvalitete stila)
- Mir: Emily Greene Balch (zalaganje protiv rata i za razoružanje) i John Raleigh Mott (međunarodna verska bratstva i misionarstvo u korist mira)
Reference[uredi - уреди | uredi izvor]
- ↑ T. Jakovina, Američki komunistički saveznik, p. 203
- ↑ Jakovina, p. 207
- ↑ 3.0 3.1 Milan Bajec, Ivan Dolničar, 1981, str. 99
- ↑ Return to Diversity, A Political History of East Central Europe Since World War II - Joseph Rothschild & Nancy M. Wingfield, p. 116
- ↑ Milan Bajec, Ivan Dolničar, 1981. 114
- ↑ Milan Bajec, Ivan Dolničar, 1981, str. 96
Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]
- Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres.